Γράφει
Ζωή Ε. Γιαννοπούλου
Δικηγόρος Παρ. Αρείω Πάγω, ΔΝ Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια ΥΔ, ΗΒ, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη - Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου
Ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών αλλάζει τους κανόνες. Ποιες υποθέσεις αφορά, τι πρέπει να γνωρίζουμε και πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τη διαδικασία προς όφελός μας;
Η προσφυγή στο δικαστήριο αποτελεί για πολλούς την πρώτη σκέψη όταν προκύπτει μία σοβαρή διαφωνία. Ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, που ψηφίστηκε τον Οκτώβριο του 2026, επιχειρεί να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα. Με τον ν. 5344/2026 δημιουργείται ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο για τη διαμεσολάβηση, τη διαιτησία και τη δικαστική μεσολάβηση, ενώ διευρύνονται οι κατηγορίες διαφορών για τις οποίες απαιτείται προηγούμενη εισαγωγική συνεδρία.
Η βασική αρχή είναι απλή: Πριν από τη δικαστική συζήτηση ορισμένων διαφορών, τα μέρη καλούνται να εξετάσουν τη δυνατότητα συναινετικής επίλυσης. Δεν υποχρεώνονται να συμφωνήσουν. Υποχρεώνονται να δώσουν μία ευκαιρία στον διάλογο.
Ποιες διαφορές αφορά ο νέος Κώδικας;
Από την 1η Μαρτίου 2027, η υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία επεκτείνεται σε συγκεκριμένες κατηγορίες υποθέσεων.
- Οικογενειακές διαφορές. Διαφωνίες για την επιμέλεια, τη γονική μέριμνα, την επικοινωνία με τα παιδιά, τη διατροφή και άλλες προβλεπόμενες οικογενειακές αξιώσεις. Εξαιρούνται συγκεκριμένες διαφορές προσωπικής κατάστασης, όπως η λύση του γάμου. Η διαμεσολάβηση μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να διαμορφώσουν λειτουργικές συμφωνίες, με σεβασμό στο συμφέρον του παιδιού.
- Μισθωτικές και άλλες περιουσιακές διαφορές. Διαφωνίες μεταξύ ιδιοκτητών και μισθωτών, καθώς και άλλες ειδικές περιουσιακές διαφορές του άρθρου 614 ΚΠολΔ, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις. Μία συμφωνία για την αποπληρωμή οφειλών ή τη ρύθμιση μίας μίσθωσης μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικότερη από μία παρατεταμένη αντιδικία.
- Κληρονομικές διαφορές. Συγκεκριμένες διαφορές που αφορούν την κληρονομική διαδοχή, σύμφωνα με τις ρητές παραπομπές του νέου νόμου στον Αστικό Κώδικα. Εδώ, πέρα από τα περιουσιακά ζητήματα, η διαμεσολάβηση μπορεί να συμβάλει και στη διατήρηση οικογενειακών σχέσεων.
- Αστικές και εμπορικές διαφορές. Υπάγονται οι διαφορές της τακτικής διαδικασίας αρμοδιότητας Μονομελούς Πρωτοδικείου με αντικείμενο αξίας άνω των 20.000 ευρώ, καθώς και εκείνες αρμοδιότητας Πολυμελούς Πρωτοδικείου, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
- Εταιρικές διαφορές. Περιλαμβάνονται ορισμένες διαφορές μεταξύ εταίρων, σχετικά με τη λύση εταιρειών, την έξοδο ή τον αποκλεισμό εταίρου και άλλα ειδικώς προβλεπόμενα ζητήματα.
- Κτηματολογικές διαφορές. Για συγκεκριμένες διαφορές πρώτων εγγραφών μεταξύ ιδιωτών και Δημοσίου, ΟΤΑ ή νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου προβλέπεται ειδική υποχρεωτική εισαγωγική συνεδρία διαμεσολάβησης.
Σημαντικό είναι να διευκρινίσουμε ότι δεν υπάγεται αυτομάτως κάθε διαφορά που ανήκει γενικά στις παραπάνω κατηγορίες. Η ακριβής νομική φύση της αξίωσης, η διαδικασία εκδίκασης και οι νομοθετικές εξαιρέσεις πρέπει να εξετάζονται κάθε φορά.
Τρία παραδείγματα από την καθημερινότητα
Ας υποθέσουμε ότι δύο αδέλφια διαφωνούν για περιουσία που κληρονόμησαν. Αν η συγκεκριμένη αξίωση υπάγεται στην υποχρεωτική διαδικασία, θα προηγηθεί εισαγωγική συνεδρία. Εκεί μπορούν να εξετάσουν λύσεις που δεν περιορίζονται στη δικαστική διεκδίκηση: Κατανομή περιουσιακών στοιχείων, εξαγορά μεριδίου ή κοινή αξιοποίηση.
Σε μία άλλη περίπτωση, ένας ιδιοκτήτης διεκδικεί οφειλόμενα μισθώματα. Αντί να επικεντρωθεί αποκλειστικά στη δικαστική διεκδίκηση, μπορεί να διερευνηθεί μια ρεαλιστική συμφωνία αποπληρωμής, με συγκεκριμένες προθεσμίες και εγγυήσεις.
Τέλος, δύο γονείς διαφωνούν για την επικοινωνία με το παιδί τους. Με τη βοήθεια του διαμεσολαβητή και των νομικών τους παραστατών μπορούν να αναζητήσουν μία πρακτική ρύθμιση, λαμβάνοντας υπόψη το πρόγραμμα, τις ανάγκες και την καθημερινότητα του παιδιού.
Σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι δεδομένη η συμφωνία. Υπάρχει, όμως, η δυνατότητα να αναζητηθεί πριν η σύγκρουση κλιμακωθεί περαιτέρω. Η θέσπιση ενός νέου Κώδικα δεν αρκεί από μόνη της για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις συγκρούσεις. Αν η εισαγωγική συνεδρία εκληφθεί ως ένα ακόμη γραφειοκρατικό εμπόδιο πριν από το δικαστήριο, η ουσία της μεταρρύθμισης θα χαθεί. Αν, αντίθετα, αντιμετωπιστεί ως μια πραγματική ευκαιρία συνεννόησης, μπορεί να συμβάλει στην εξοικονόμηση χρόνου και κόστους, στην αποφόρτιση των δικαστηρίων και, κυρίως, στη διαμόρφωση λύσεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ίδιων των ανθρώπων.
Πριν, λοιπόν, αναρωτηθούμε πώς θα κερδίσουμε μία δίκη, αξίζει να αναρωτηθούμε αν μπορούμε να επιλύσουμε τη διαφορά μας χωρίς να χρειαστεί να τη δώσουμε.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 08.11.2026
