Γράφει
Ζωή Ε. Γιαννοπούλου
Δικηγόρος Παρ. Αρείω Πάγω, ΔΝ Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια ΥΔ, ΗΒ, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη - Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου
Όταν σκεφτόμαστε μία σύγκρουση στον χώρο εργασίας, συνήθως φανταζόμαστε δύο ανθρώπους να διαφωνούν έντονα. Υψωμένες φωνές, θυμό, παράπονα, ίσως μία καταγγελία στη διοίκηση. Στην πραγματικότητα, όταν φτάσουμε σε αυτό το σημείο, η σύγκρουση πιθανότατα υπάρχει εδώ και καιρό. Η σύγκρουση μάς στέλνει μηνύματα πολύ πριν γίνει κρίση. Το δύσκολο είναι να μάθουμε να τα διαβάζουμε.
Πρώτο σημάδι: Η σιωπή
Παράδοξο ίσως, αλλά ένα από τα πρώτα σημάδια σύγκρουσης μπορεί να είναι ακριβώς η απουσία της. Δύο άνθρωποι που διαφωνούσαν δημιουργικά σταματούν ξαφνικά να διαφωνούν. Κάποιος που συμμετείχε ενεργά στις συναντήσεις περιορίζεται σε ένα «ό,τι νομίζετε». Οι δύσκολες συζητήσεις αποφεύγονται. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το πρόβλημα λύθηκε. Μπορεί να σημαίνει ότι κάποιος έχει παραιτηθεί από την προσπάθεια να ακουστεί. Και αυτή η σιωπή είναι πολλές φορές πιο ανησυχητική από μία έντονη διαφωνία. Γιατί η ανοιχτή διαφωνία τουλάχιστον διατηρεί την επικοινωνία.
Δεύτερο σημάδι: Αλλάζει ο τρόπος επικοινωνίας
Οι άνθρωποι που μέχρι χθες μιλούσαν απευθείας αρχίζουν να επικοινωνούν αποκλειστικά μέσω email. Προστίθενται συνεχώς άλλοι παραλήπτες στα μηνύματα. Η επικοινωνία παύει να έχει ως μοναδικό σκοπό τη συνεργασία και αρχίζει να λειτουργεί και ως μηχανισμός αυτοπροστασίας. Το «σου γράφω για να συνεννοηθούμε» μπορεί σιγά-σιγά να μετατρέπεται σε «σου γράφω για να υπάρχει καταγεγραμμένο ότι στο είπα».
Τρίτο σημάδι: Εμφανίζεται το «εμείς» και το «αυτοί»
Μία σύγκρουση σπάνια παραμένει για πολύ αποκλειστικά ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Αρχίζουν οι συζητήσεις στους διαδρόμους. Οι συνάδελφοι καλούνται να ακούσουν «τι πραγματικά συνέβη». Δημιουργούνται συμμαχίες. Άλλοι αισθάνονται ότι πρέπει να πάρουν θέση. Όταν η γλώσσα της ομάδας μετακινείται από το «εμείς όλοι» στο «εμείς και αυτοί», η σύγκρουση έχει ήδη αρχίσει να εξαπλώνεται.
Τέταρτο σημάδι: Οι μικρές διαφωνίες αποκτούν δυσανάλογη ένταση
Μικρά περιστατικά προκαλούν ξαφνικά μεγάλες αντιδράσεις. Γιατί; Συχνά επειδή η πραγματική σύγκρουση βρίσκεται αλλού. Γι' αυτό, όταν η αντίδραση φαίνεται πολύ μεγαλύτερη από το γεγονός που την προκάλεσε, αξίζει να αναρωτηθούμε: Για ποιο πράγμα συζητάμε πραγματικά;
Πέμπτο σημάδι: Αλλάζει η ερμηνεία των προθέσεων
Ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα στάδια. Η σύγκρουση έχει πλέον μετακινηθεί από τα γεγονότα στις ερμηνείες. Από εκεί και πέρα, ακόμη και μια ουδέτερη συμπεριφορά μπορεί να ερμηνεύεται αρνητικά, επειδή έχουμε ήδη δημιουργήσει μια συγκεκριμένη εικόνα για τον άλλον.
Έκτο σημάδι: Πέφτει η συνεργασία
Υπάρχουν και περισσότερο χειροπιαστές ενδείξεις. Πληροφορίες καθυστερούν. Αποφάσεις αναβάλλονται. Οι συναντήσεις πολλαπλασιάζονται χωρίς αποτέλεσμα. Οι άνθρωποι αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια ο ένας από τον άλλον. Ένα project χρειάζεται περισσότερο χρόνο επειδή δύο τμήματα δεν συνεργάζονται όπως παλιά. Εδώ η σύγκρουση αρχίζει να αποκτά πραγματικό επιχειρηματικό κόστος. Δεν αφορά πλέον μόνο το πώς αισθάνονται δύο εργαζόμενοι. Αφορά το πώς λειτουργεί η επιχείρηση.
Και τότε τι κάνουμε;
Το πρώτο βήμα δεν είναι να βρούμε αμέσως ποιος φταίει. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι κάτι έχει αλλάξει. Ένας προϊστάμενος, ένας άνθρωπος του HR ή ένας συνάδελφος μπορεί να ξεκινήσει με μια απλή ερώτηση: «Παρατηρώ ότι κάτι έχει αλλάξει τελευταία. Τι συμβαίνει;» Χωρίς κατηγορία. Χωρίς διάγνωση. Χωρίς να έχουμε ήδη αποφασίσει ποιος έχει δίκιο. Μερικές φορές αυτή η συζήτηση αρκεί. Άλλες φορές η σύγκρουση έχει προχωρήσει περισσότερο. Η επικοινωνία έχει διαρραγεί, οι θέσεις έχουν παγιωθεί και κάθε πλευρά ακούει πλέον την άλλη μέσα από το φίλτρο όσων έχουν προηγηθεί. Εκεί η παρέμβαση ενός ουδέτερου τρίτου και η εργασιακή διαμεσολάβηση μπορούν να δημιουργήσουν τον χώρο για μια συζήτηση που τα μέρη δεν καταφέρνουν πια να κάνουν μόνα τους.
Να ακούμε πριν ακούσουμε τον θόρυβο
Στις επιχειρήσεις χρειάζεται να μάθουμε να παρακολουθούμε προσεκτικά και τις ανθρώπινες σχέσεις. Για να μπορούμε να διακρίνουμε τη στιγμή κατά την οποία η δημιουργική διαφωνία αρχίζει να μετατρέπεται σε προσωπική αντιπαράθεση, αποφυγή και δυσπιστία. Γιατί οι εργασιακές συγκρούσεις σπάνια εμφανίζονται ξαφνικά.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 25.10.2026
