Γράφει
Ζωή Ε. Γιαννοπούλου
Δικηγόρος Παρ. Αρείω Πάγω, ΔΝ Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια ΥΔ, ΗΒ, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη - Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου
Μία σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επιλύονται οι ιδιωτικές διαφορές επιχειρεί να φέρει ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, που ψηφίστηκε πρόσφατα από τη Βουλή. Με τον ν. 5344/2026 διαμορφώνεται ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο για τη διαμεσολάβηση, τη διαιτησία και τη δικαστική μεσολάβηση, ενώ διευρύνονται οι κατηγορίες διαφορών για τις οποίες προβλέπεται υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία.
Η σημαντικότερη αλλαγή για τον πολίτη είναι ότι, σε συγκεκριμένες υποθέσεις, πριν συζητηθεί η αγωγή του στο δικαστήριο, θα πρέπει να έχει προηγηθεί εισαγωγική συνεδρία διαμεσολάβησης ή δικαστικής μεσολάβησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συμφωνία γίνεται υποχρεωτική. Υποχρεωτική είναι η συμμετοχή στην προβλεπόμενη εισαγωγική διαδικασία, όχι ο συμβιβασμός.
Σε ποιες διαφορές προβλέπεται υποχρεωτική εισαγωγική συνεδρία;
1. Οικογενειακές διαφορές
Περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, διαφορές για τη γονική μέριμνα, την επιμέλεια, την επικοινωνία των γονέων με τα παιδιά, τη διατροφή και περιουσιακές αξιώσεις μεταξύ συζύγων, εφόσον εμπίπτουν στις σχετικές διατάξεις. Αντίθετα, εξαιρούνται συγκεκριμένες διαφορές προσωπικής κατάστασης, όπως εκείνες που αφορούν την ίδια τη λύση του γάμου.
2. Περιουσιακές διαφορές
Στην υποχρεωτική προδικασία εντάσσονται κατηγορίες περιουσιακών διαφορών που προβλέπονται στο άρθρο 614 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι διαφορές από μισθωτικές σχέσεις, καθώς και άλλες ειδικές περιουσιακές διαφορές που εμπίπτουν στο πεδίο του νόμου.
3. Κληρονομικές διαφορές
Περιλαμβάνονται συγκεκριμένες διαφορές που ανακύπτουν από την κληρονομική διαδοχή. Η διαμεσολάβηση μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη όταν συγγενείς διαφωνούν για κληρονομικά δικαιώματα ή περιουσιακά στοιχεία, καθώς η δικαστική αντιδικία συχνά επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις οικογενειακές σχέσεις.
4. Αστικές και εμπορικές διαφορές μεγαλύτερης αξίας
Για τις διαφορές της τακτικής διαδικασίας που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Μονομελούς Πρωτοδικείου, το χρηματικό όριο διαμορφώνεται πλέον στις 20.000 ευρώ, ενώ περιλαμβάνονται και οι διαφορές αρμοδιότητας Πολυμελούς Πρωτοδικείου, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου.
5. Εταιρικές διαφορές
Στο πεδίο της υποχρεωτικής προδικασίας περιλαμβάνονται και συγκεκριμένες εταιρικές διαφορές, όπως ζητήματα λύσης εταιρειών και δικαιωμάτων εξερχόμενων ή αποκλειόμενων εταίρων.
6. Κτηματολογικές διαφορές
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για ορισμένες διαφορές που αφορούν τις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές μεταξύ ιδιωτών και του Δημοσίου, των ΟΤΑ ή νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. Στις περιπτώσεις αυτές προβλέπεται ειδικά υποχρεωτική εισαγωγική συνεδρία διαμεσολάβησης.
Ποιες διαφορές εξαιρούνται;
Μία από τις σημαντικές διαφοροποιήσεις του τελικού κειμένου είναι η εξαίρεση των εργατικών διαφορών από τη συγκεκριμένη υποχρεωτική προδικασία. Παράλληλα, οι διαφορές για ζημίες από αυτοκίνητα υπάγονται μόνο εφόσον η αξία του αντικειμένου τους υπερβαίνει τις 60.000 ευρώ. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παραπάνω διαφορές δεν μπορούν να επιλυθούν με διαμεσολάβηση. Αντιθέτως, τα μέρη μπορούν να την επιλέξουν οικειοθελώς, εφόσον η διαφορά είναι δεκτική διαμεσολάβησης.
Τι πρέπει να κάνει στην πράξη ο πολίτης;
Το πρώτο βήμα είναι να συμβουλευτούν τον δικηγόρο τους, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η συγκεκριμένη διαφορά υπάγεται στην υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία. Εφόσον υπάγεται, το μέρος που επισπεύδει τη διαδικασία απευθύνει πρόσκληση στο άλλο μέρος. Ο αποδέκτης διαθέτει, κατά κανόνα, 15 ημέρες για να απαντήσει εγγράφως σχετικά με την προτεινόμενη μέθοδο επίλυσης, ενώ προβλέπεται μεγαλύτερη προθεσμία όταν διαμένει στο εξωτερικό. Αν τα μέρη δεν συμφωνήσουν ως προς τη μέθοδο, ακολουθεί εισαγωγική συνεδρία διαμεσολάβησης. Κατά τη συνεδρία, ο διαμεσολαβητής ενημερώνει τα μέρη για τη διαδικασία, διερευνά τη δυνατότητα συναινετικής επίλυσης και τους δίνει την ευκαιρία να αποφασίσουν εάν επιθυμούν να συνεχίσουν. Εάν συμφωνήσουν, μπορούν να προχωρήσουν σε ουσιαστική διαπραγμάτευση. Εάν όχι, διατηρούν το δικαίωμα να επιδιώξουν τη δικαστική επίλυση της διαφοράς τους, αφού τηρηθούν οι προβλεπόμενες διαδικαστικές προϋποθέσεις.
Μία αλλαγή που απαιτεί και αλλαγή νοοτροπίας
Ο νέος Κώδικας δεν επιδιώκει απλώς να προσθέσει ένα ακόμη διαδικαστικό στάδιο πριν από τη δικαστική αντιδικία. Φιλοδοξεί να ενισχύσει μία διαφορετική αντίληψη για την επίλυση των συγκρούσεων. Άλλωστε, η διαμεσολάβηση δεν στερεί από κανέναν το δικαίωμα στη δικαιοσύνη. Του προσφέρει μια επιπλέον δυνατότητα: να συμμετάσχει ο ίδιος στη διαμόρφωση της λύσης, αντί να περιμένει αποκλειστικά την απόφαση ενός τρίτου.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στη 01.11.2026
