Γράφει ο Γιώργος Μιχαηλίδης
Με την επέκταση του Μετρό προς την Καλαμαριά (και κατόπιν προς τους δυτικούς Δήμους) κύρια επίπτωση του Μετρό θα είναι να αποφορτίζει κυκλοφοριακά τον Δήμο Θεσσαλονίκης και να αυξάνει την ελκτικότητα του κέντρου του Πολεοδομικού Συγκροτήματος. Στο πλαίσιο αυτό, κύριο ζητούμενο για την Καλαμαριά σήμερα είναι (πέρα από άμεσες παρεμβάσεις που είναι αναγκαίες για να λειτουργήσει απρόσκοπτα η επέκταση) πώς η επέκταση θα αξιοποιηθεί για αύξηση της ελκτικότητάς της και όχι απλά για διευκόλυνση της μετάβασης των κατοίκων της στο κέντρο.
Οι επιπτώσεις του Μετρό δεν είναι απλώς «υλικές» (υπερφόρτιση δραστηριοτήτων και κίνησης σε συγκεκριμένα σημεία και ανάγκες για σημειακές παρεμβάσεις ανάπλασης) αλλά, όπως σε όλα τα συγκοινωνιακά έργα, και οικονομικές και κοινωνικές. Σε βραχύ χρονικό ορίζοντα οι επιπτώσεις αυτές δεν γίνονται ορατές, σε μεσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα αποβαίνουν πολύ σημαντικές: Αύξηση αξίας γης και ακινήτων σε συγκεκριμένα σημεία άρα αύξηση του κόστους κατοίκησης ή επαγγελματικής δραστηριότητας άρα αλλαγές στις «πραγματικές» χρήσεις γης και στα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά.
Η επέκταση του Μετρό σε μεγάλο μέρος του Πολεοδομικού Συγκροτήματος ενοποιεί ακόμα περισσότερο τις αστικές λειτουργίες. Εάν μέχρι σήμερα οι οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες ενός Δήμου ήταν υλικά (physically) «προστατευμένες» λόγω δυσκολίας στις μετακινήσεις, στο εξής δεν θα είναι όπως ήδη αποδεικνύει η παρακμή τοπικών εμπορικών λειτουργιών προς όφελος των μεγάλων εμπορικών κέντρων στην περίμετρο της πόλης.
Στο πλαίσιο αυτό, ουσιαστικά αναδεικνύεται ένας «ανταγωνισμός» μεταξύ Δήμων με έπαθλο την προσέλκυση οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας και, τελικά, επιχειρηματικότητας, απασχόλησης, εισοδήματος, κατοίκων, υποδομών και κρατικής χρηματοδότησης.
Κατά συνέπεια των παραπάνω, καταρχάς ως προς την πτυχή «υποδομές» ο Δήμος Καλαμαριάς έχει να εστιάσει στην επιλογή εκείνων των παρεμβάσεων αστικού σχεδιασμού που είναι οι πιο απαραίτητες, οι πιο εφικτές και οι πιο ώριμες για υλοποίηση, με δεδομένες την επερχόμενη μικρή διαθεσιμότητα πόρων με τη λήξη του «Ελλάδα 2.0», την πολιτικά «ισόρροπη» μεταξύ Δήμων κατανομή των πόρων του ΕΣΠΑ και τους ήδη «κλειστούς» καταλόγους έργων στα Προγράμματα του.
Για τον σκοπό αυτό η Καλαμαριά έχει ήδη ξεκινήσει -και πρέπει να επιμείνει- στην ολοκλήρωση των συνοδών παρεμβάσεων στη γραμμή του Μετρό και στη συγκοινωνιακή εξυπηρέτηση και κυκλοφοριακή διευθέτηση στις περιοχές του Δήμου που βρίσκονται εκτός της διαδρομής του Μετρό.
Υπάρχει όμως και η πτυχή «δραστηριότητες»: Η Καλαμαριά έχει να εντοπίσει ήπιες παρεμβάσεις που θα απομειώσουν ή θα αποτρέψουν πιθανές αρνητικές επιπτώσεις από την έλευση του Μετρό και κυρίως τη σταδιακή απομάκρυνση εμπορικών λειτουργιών από το κέντρο του Δήμου και τη μετατροπή της κυρίως αν όχι κυρίαρχα σε περιοχή εστίασης / αναψυχής με συνέπειες στην κυκλοφορία, στάθμευση, ευταξία, όχληση και ρύπανση.
Η Καλαμαριά έχει ήδη αποκτήσει profile περιοχής με καλή ποιότητα κατοίκησης το οποίο θα κινδυνέψει να χαθεί αν διαμορφωθεί επιπλέον ένα profile «περιοχή διασκέδασης χωρίς καθημερινές εξυπηρετήσεις». Υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία προς διερεύνηση:
- (α) «Άμεσης» χρήσης (π.χ. κανονιστικές ρυθμίσεις χρήσεων, αρμοδιότητας Δήμου).
- (β) Βραχυπρόθεσμου σχεδιασμού αλλά «μεσοπρόθεσμης» απόδοσης (π.χ. ειδικά μέτρα προς επιχειρήσεις ή απασχολούμενους/ άνεργους.
- (γ) Μεσοπρόθεσμου σχεδιασμού και «μακροπρόθεσμης» απόδοσης (π.χ. σχεδιαστική και νομική παρέμβαση - τοπικά - στις κατηγορίες χρήσεων γης).
Οι λύσεις σε αυτά συνιστούν μία «αμυντική» στρατηγική ως προς τις συνέπειες της επέκτασης του Μετρό. Mία πιο «επιθετική» στρατηγική θα επικεντρωνόταν σε εκείνες τις παρεμβάσεις που μπορούν να διαμορφώσουν για την Καλαμαριά ένα «ανταγωνιστικό» πλεονέκτημα εντός του πολεοδομικού συγκροτήματος, δηλαδή, αξιοποιώντας την πρόσβαση μέσω του Μετρό να προσελκυστούν δραστηριότητες και επισκέπτες ή κάτοικοι, να κινητοποιηθούν τοπικές επιχειρήσεις, φορείς. Οι παρεμβάσεις μπορούν να αναζητηθούν:
- (α) Στη «Γαλάζια ανάπτυξη» και στον θαλάσσιο τουρισμό, για την αξιοποίηση του «φυσικού» πλεονεκτήματος της Καλαμαριάς, του εκτεταμένου θαλάσσιου μετώπου που την περιβάλλει κατά περισσότερο από το 50%, του στρατηγικού ενδιαφέροντος της δημοτικής αρχής για τον τομέα, και της συγκέντρωσης συναφών εγκαταστάσεων και σχετικών ή συνοδευτικών δραστηριοτήτων στην περιοχή, αλλά και ενόψει του ανταγωνισμού από φιλόδοξους σχεδιασμούς σε άλλους Δήμους που θα δρούσαν ανταγωνιστικά.
- (β) Στην προώθηση της καινοτομίας (απαραίτητη προϋπόθεση της αστικής ανάπτυξης) αλλά με συνειδητοποίηση των τάσεων και εξελίξεων σε όλο το Πολεοδομικό Συγκρότημα εξαιτίας των οποίων η Καλαμαριά μπορεί να κατευθύνει την προσπάθεια της όχι σε φιλόδοξα και μακροπρόθεσμα projects αλλά στη «μικροκαινοτομία» (pre-incubators, κυκλική οικονομία).
- (γ) Στην προώθηση των δημιουργικών βιομηχανιών και του σύγχρονου πολιτισμού (creative and cultural industries), τομέα που δεν απαιτεί μεγάλες υποδομές αλλά συνεργασίες και διάχυση μικρο-εξοπλισμού σε φορείς, άτομα, κι μικρές επιχειρήσεις, και στον οποίο ολόκληρη η πόλη υστερεί δραματικά.
Είναι σκόπιμο επομένως να επιχειρηθεί η δημιουργία clusters (συνεργατικών σχηματισμών) με συμμετοχή Δήμου, φορέων, επιχειρήσεων, Πανεπιστημίου, με χρηματοδοτικά εργαλεία που είτε υπάρχουν, με προγραμματικές συμβάσεις, με task forces κινητοποίησης, ενδυνάμωσης, έρευνας (όπως πολύ σωστά γίνεται για το στρατόπεδο Κόδρα).
Τέτοιες παρεμβάσεις δεν απαιτούν μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές, είναι ευκολότερο να χρηματοδοτηθούν από το δύσπιστο κεντρικό κράτος, υλοποιούνται συντομότερα από τις υποδομές και η προετοιμασία τους είναι ταχύτερη μη απαιτώντας τεχνικές μελέτες και νομικές ρυθμίσεις.
Μπορούν να συνδυαστούν με παρεμβάσεις στις υποδομές (διάθεση χώρων και ακινήτων, παρεμβάσεις ως προς την κινητικότητα, αξιοποίηση πολεοδομικών ρυθμίσεων, πρόσδοση «εμβληματικών» χρήσεων σε περιοχές όπου εκτελούνται έργα ανάδειξης, κ.ο.κ.).
Αρκετές από τις αναγκαίες λόγω Μετρό παρεμβάσεις ήδη εκτελούνται η σχεδιάζονται. Θα ήταν χρήσιμη όμως μία ισχυρότερη έμφαση στην άμεση αλλά κυρίως στη μακροπρόθεσμη προσέλκυση δραστηριοτήτων, άρα και επιχειρήσεων, άρα και επένδυσης, άρα και απασχόλησης, άρα και ταλέντων, άρα «αίγλης» στην περιοχή, ώστε το Μετρό να λειτουργήσει όχι ως «απορροφητήρας» αλλά ως «τροφοδότης».
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 23.08.2026
