Τον Φεβρουάριο του 2022 ο τότε Γερμανός Καγκελάριος, Όλαφ Σολτς, σε ομιλία του στο Γερμανικό Κοινοβούλιο έκανε λόγο για «αλλαγή εποχής» (Zeitenwende) που σηματοδότησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ανακοινώνοντας παράλληλα πως αυτό αναγκάζει τη Γερμανία να επανεξετάσει την προσέγγισή της στα θέματα άμυνας και ασφάλειας.
Τον Ιούνιο του ίδιου έτους εγκρίθηκε η δημιουργία ειδικού ταμείου 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για να καλυφθεί το επενδυτικό κενό στους τομείς αυτούς, εκμοντερνίζοντας τις Ομοσπονδιακές Ένοπλες Δυνάμεις. Τέλος, τον Ιούνιο του 2023 παρουσιάστηκε η νέα εθνική στρατηγική ασφάλειας της Γερμανίας.
Παράλληλα, η ευρύτερη ευρωπαϊκή περιρρέουσα ατμόσφαιρα τα τελευταία πέντε χρόνια φέρνει την ασφάλεια στην κορυφή των ευρωπαϊκών πολιτικών και επενδυτικών προτεραιοτήτων. Είναι χαρακτηριστικό πως η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε 16 φορές στην ασφάλεια και 20 φορές στην άμυνα στην πρόσφατη ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Πώς γίνεται, όμως, αντιληπτή αυτή η νέα πραγματικότητα από τους πολίτες των κρατών-μελών;
Η εταιρία Verian διενήργησε για λογαριασμό του γραφείου Βρυξελλών του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ δημοσκόπηση, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 9.000 πολίτες από τη Γαλλία, την Πολωνία, την Ιταλία, την Ελλάδα, τη Λιθουανία και την Τσεχία. Στο επίκεντρο τέθηκε η αντίληψη του επανεξοπλισμού της Γερμανίας από την κοινή γνώμη χωρών που συνδέονται γεωγραφικά και ιστορικά μαζί της και που βρίσκονται σε διαφορετική απόσταση από τον πόλεμο που διεξάγεται στην Ουκρανία. Η έρευνα διεξήχθη το Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 2026.
Η βασική εικόνα που προκύπτει συνοψίζεται ως εξής: Tα 2/3 των ερωτηθέντων πολιτών στη δημοσκόπηση υποστηρίζουν τον γερμανικό επανεξοπλισμό, όμως ο βαθμός υποστήριξης διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα και δεν συνοδεύεται πάντοτε από εμπιστοσύνη.
Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει ευρεία, αλλά άνιση, υποστήριξη στον γερμανικό επανεξοπλισμό. Το 67% των ερωτηθέντων τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων. Η υποστήριξη είναι ισχυρότερη στη Λιθουανία (87%) και στη Γαλλία (79%), αλλά αισθητά χαμηλότερη στην Ιταλία (52%).
Το πολιτικό μέλλον της Γερμανίας προκαλεί ανησυχία. Η άνοδος εξτρεμιστικών πολιτικών δυνάμεων στη Γερμανία αναδεικνύεται ως η σημαντικότερη ανησυχία των ερωτηθέντων (25%), ξεπερνώντας ακόμη και το βάρος της ιστορικής μνήμης (17%).
Εξίσου έντονες είναι οι ανησυχίες σχετικά με τη μελλοντική πολιτική κατεύθυνση της χώρας και το ενδεχόμενο κυριαρχίας της στην Ευρώπη.
Τέλος, οι πολίτες θέλουν η γερμανική στρατιωτική ισχύς να παραμείνει σταθερά ενταγμένη σε ευρωπαϊκές και διατλαντικές δομές, την ίδια στιγμή που το 44% προτιμά ένα μοντέλο κοινής ευρωπαϊκής ηγεσίας, χωρίς κάποια χώρα να αναλαμβάνει τον ηγετικό ρόλο στην ευρωπαϊκή άμυνα. Σημαντικοί παράγοντες εμπιστοσύνης θεωρούνται επίσης τα κοινά αμυντικά προγράμματα, η δημοκρατική λογοδοσία και η διαφάνεια.
Αξίζει κανείς να δώσει έμφαση στα ελληνικά αποτελέσματα στο πλαίσιο της παραπάνω δημοσκόπησης. Η στήριξη στο γερμανικό επανεξοπλισμό που εκφράζεται από τους Έλληνες/ιδες συμμετέχοντες/ουσες στο δείγμα δεν είναι πλειοψηφική (48%).
Μάλιστα, η στήριξη δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην εμπιστοσύνη ή βεβαιότητα ότι η Γερμανία θα υπερασπιζόταν έναν σύμμαχο σε περίπτωση επίθεσης. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, μόλις το 23% πιστεύει ότι η Γερμανία θα παρείχε στρατιωτική βοήθεια εάν η χώρα δεχόταν επίθεση.
Επιπλέον, εκφράζεται ανησυχία σχετικά με την ενίσχυση του στρατιωτικού ρόλου της Γερμανίας για λόγους που έχουν να κάνουν κατά προτεραιότητα με την ιστορική μνήμη (22%).
Η έρευνα αναδεικνύει το καίριο ζήτημα πως λόγω της ιστορίας της Γερμανίας, η στρατιωτική στροφή του Βερολίνου δεν μπορεί ποτέ να αντιμετωπιστεί ως ένα αμιγώς εθνικό εγχείρημα, καθώς δε θα αξιολογηθεί μόνο με βάση τις δυνατότητες που αναπτύσσει, αλλά και με βάση την εμπιστοσύνη που εμπνέει στους ευρωπαίους εταίρους της. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τη συνολική κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια για την άμυνα.
Η καλλιέργεια κοινωνικής αποδοχής και εμπιστοσύνης είναι κεντρικό ζητούμενο, κάτι που δύσκολα μπορεί να επιτευχθεί αν στην πορεία καταλήξουν να θυσιαστούν/φθαρούν κεντρικοί πυλώνες και αξίες της ΕΕ όπως η πολιτική συνοχής.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 08.11.2026
