Πολλά βλέμματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο σε πολιτικό όσο και σε καθημερινό επίπεδο είναι στραμμένα στη Γερμανία τα τελευταία χρόνια. Αν μπορούσαμε να αποτυπώσουμε και το ύφος του βλέμματος, τότε μάλλον εύκολα θα καταλήγαμε στο συμπέρασμα πως αυτό έχει διαφοροποιηθεί, καθώς υπάρχει εύλογος προβληματισμός για τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις, την οικονομική κρίση που είναι και κρίση του παραγωγικού μοντέλου της χώρας, τις εντεινόμενες ανισότητες κοκ.
Πέρα από τις εξελίξεις που συναντά κανείς στους τίτλους των ΜΜΕ και γενικά στην επικαιρότητα, αξίζει να επιχειρήσει να κατανοήσει καλύτερα το βίωμα της γερμανικής κοινωνίας σήμερα. Αυτό κάνει η ετήσια έρευνα (από το 1992) «Οι φόβοι των Γερμανών» που επιμελείται ο ασφαλιστικός φοράς R+V.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της φετινής μελέτης, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων φοβάται το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης, ενώ κατά δεύτερο λόγο ανησυχία γεννά η αύξηση των φόρων σε συνδυασμό με την περικοπή διαφόρων παροχών. Γενικώς, η κατάσταση και κυρίως το μέλλον της οικονομίας σε μία χώρα που δεν έχει συνηθίσει σε κρίσεις στην πορεία της Ενωμένης Γερμανίας -περισσότερα επ’ αυτού στη συνέχεια- πυροδοτεί αισθήματα ανασφάλειας.
Ψηλά στη λίστα με τους φόβους τους οι πολίτες που συμμετείχαν στην έρευνα τοποθετούν φυσικά το στεγαστικό αλλά και την «επιβάρυνση του Κράτους από τους πρόσφυγες». Τέλος, άξιο αναφοράς είναι πως την ίδια ώρα που η εμπιστοσύνη στην πολιτική μειώνεται συνολικά, ολοένα και λιγότεροι-ες δηλώνουν πως φοβούνται έναν πόλεμο ή τον «πολιτικό εξτρεμισμό».
36 χρόνια μετά την Επανένωση πληθαίνουν οι φωνές εντός της Γερμανίας που μιλούν για δύο χώρες που πορεύονται παράλληλα εντός της επικράτειας. Ο Στέφεν Μάου, καθηγητής Μακροκοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου και διευθυντής του Τμήματος Ανισότητας, Μετασχηματισμού και Συγκρούσεων στο Ινστιτούτο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Max Planck, στο βιβλίο του «Άνισα Ενωμένοι» (που μόλις κυκλοφόρησε σε μετάφραση Τέο Βότσου στα ελληνικά από τις εκδόσεις Τόπος) εξηγεί σε βάθος γιατί η Ανατολική Γερμανία παραμένει διαφορετική και προσεγγίζει τους παράγοντες που καθόρισαν την πορεία των τελευταίων δεκαετιών.
Ο Μάου, τον οποίο η Frankfurter Allgemeine Zeitung έχει χαρακτηρίσει ως τον «πιο περιζήτητο κοινωνικό εμπειρογνώμονα της Γερμανίας», μας καλεί να σκεφτούμε την Ανατολική Γερμανία ως ένα εργαστήριο συμμετοχής, καθώς εντέλει οι παραπάνω εξελίξεις και οι φόβοι δεν είναι τίποτα άλλο παρά εκφάνσεις μίας κρίσης της ίδιας της Δημοκρατίας όπως την παρατηρούμε όχι μόνο στη Γερμανία αλλά σε τόσες και τόσες γωνιές της Ευρώπης και του πλανήτη.
Στο βιβλίο του καταλήγει ως εξής: «Αυτό που χρειαζόμαστε είναι μέτρα ενδυνάμωσης της δημοκρατίας για την αποτροπή σταδιακών φθορών. Πράγματι, η δημοκρατία δέχεται πιέσεις, αλλά οι δυνατότητές μας να την υπερασπιστούμε και να την εξασφαλίσουμε δεν έχουν εξαντληθεί ακόμη∙ ούτε στην Ανατολική ούτε στη Δυτική Γερμανία».
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 18.10.2026
