Γράφει
Μιχάλης Γουδής
Πόσο καλά γνωρίζουμε τη Θεσσαλονίκη; Σε τι βαθμό μπορούμε να κατανοήσουμε τους σύγχρονους μετασχηματισμούς του αστικού χώρου και της ανθρωπογεωγραφίας της; Από πού μπορούμε να αντλήσουμε αξιόπιστες πληροφορίες και κυρίως δεδομένα σε μία εποχή διάχυτης παραπληροφόρησης και κυριαρχίας της γνώμης για κάθε θέμα; Ο Κοινωνικός Άτλας Θεσσαλονίκης απαντάει με στιβαρό τρόπο στις παραπάνω ερωτήσεις όπως διαπιστώνει κανείς αν επισκεφθεί τον δικτυακό του τόπο.
Πρόκειται για μία δυναμική, πλουραλιστική και ελεύθερα προσβάσιμη διαδικτυακή πλατφόρμα με κείμενα, χάρτες και δεδομένα που συμβάλλουν στην κριτική κατανόηση, τη συστηματική οργάνωση και την παρουσίαση τεκμηριωμένου ερευνητικού υλικού για τη Θεσσαλονίκη.
Μία πρωτοβουλία και ένα έργο του Τομέα Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής ΑΠΘ, στον οποίο εντάσσεται η Ερευνητική Μονάδα για τις Πόλεις του Ευρωπαϊκού Νότου.
Συνδυάζοντας την ακαδημαϊκή εγκυρότητα με μία προσβάσιμη στο ευρύ κοινό προσέγγιση που αξιοποιεί χάρτες και άλλο υποστηρικτικό οπτικό υλικό, ο Άτλας στον ενάμιση χρόνο ενεργούς παρουσίας του έχει αναδείξει μία σειρά από θεματικές που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τη χωροκοινωνική συγκρότηση, την ιστορία και την κληρονομιά, την οικονομία, την κατοικία, το σχεδιασμό και τις υποδομές, το πράσινο και το περιβάλλον καθώς και τις γειτονιές της πόλης.
Έτσι, σήμερα αν επισκεφθεί κανείς τον Κοινωνικό Άτλαντα Θεσσαλονίκης μπορεί να πληροφορηθεί μέσα από συμβολές ακαδημαϊκών ερευνητών διαφορετικής εμπειρίας και επιστημονικού υπόβαθρου για την «Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών», για το «ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα στη Θεσσαλονίκη», «την εξέλιξη της έννομης και παράνομης σεξεργασίας στην πόλη», «τη διείσδυση του ιδιωτικού τομέα στο δημόσιο χώρο της Θεσσαλονίκης», «τους δημόσιους χώρους πρασίνους στο πολεοδομικό συγκρότημα» κ.ά.
Ο Κοινωνικός Άτλας Θεσσαλονίκης χτίζει πάνω στην κληρονομιά που δημιούργησε ο Κοινωνικός Άτλας της Αθήνας, ένα έργο που πρωτοδημοσιεύτηκε το 2016, ενώ εντάσσεται σε ένα παγκόσμιο δίκτυο αντίστοιχων ατλάντων (Atlas Global Network) που εκτείνεται γεωγραφικά από το Κάιρο ως τη Ρώμη και από τη Μαδαγασκάρη ως τα Τίρανα.
Η δικτύωση στοχεύει στο να γίνουν πιο ορατές οι προσπάθειες εντοπισμού, χαρτογράφησης και διερεύνησης αστικών κοινωνικών διαδικασιών στο χώρο και διεύρυνσης της συζήτησης για τις κοινωνικές διαστάσεις των πόλεων. Έτσι, μπορεί να εμπλουτιστεί με τεκμηριωμένο και πειστικό τρόπο η κοινωνική και πολιτική ατζέντα.
Γιατί είναι σημαντικό και απαραίτητο ένα τέτοιο εργαλείο; Ειδικά για το τοπικό πλαίσιο, τέτοιου είδους περιεχόμενο μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη διαμόρφωση πολιτικής βάσει τεκμηριωμένων στοιχείων (evidence-based policymaking).
Παράλληλα, πέρα από τη χρησιμότητά του για όσους/ες λαμβάνουν αποφάσεις, η συγκεκριμένη πλατφόρμα απευθύνει το περιεχόμενό της στο ευρύτερο κοινό, συνεισφέροντας στη διάχυση, στην καλώς εννοούμενη εκλαΐκευση και εν γένει στον εκδημοκρατισμό της γνώσης.
Τέλος, ο Κοινωνικός Άτλας Θεσσαλονίκης είναι ένα χειροπιαστό παράδειγμα του τρόπου, με τον οποίο μπορούν να χτιστούν πιο σταθερές γέφυρες ανάμεσα στο πανεπιστήμιο και στην πόλη, πεδίο στο οποίο σίγουρα υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 17.05.2026
