Γράφει
Ζωή Ε. Γιαννοπούλου
Δικηγόρος Παρ. Αρείω Πάγω, ΔΝ Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια ΥΔ, ΗΒ, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη - Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου
Το σχολείο δεν διδάσκει μόνο γλώσσα, μαθηματικά και ιστορία. Μπορεί να διδάξει και κάτι που θα συνοδεύει τα παιδιά σε ολόκληρη τη ζωή τους: Πώς να διαφωνούν χωρίς να γίνονται εχθροί. Η σύγκρουση είναι αναπόσπαστο μέρος των ανθρώπινων σχέσεων. Και επομένως είναι αναπόσπαστο μέρος και της σχολικής ζωής. Το ερώτημα είναι: Τι μαθαίνουμε στα παιδιά να κάνουν όταν συγκρούονται;
Από την τιμωρία στην ευθύνη
Παραδοσιακά, όταν δύο μαθητές συγκρούονται, στρέφονται σε έναν ενήλικα. Ο εκπαιδευτικός ή η διεύθυνση ακούει τι συνέβη, αποφασίζει ποιος παραβίασε τους κανόνες και, όταν χρειάζεται, επιβάλλει συνέπειες. Υπάρχουν ασφαλώς περιπτώσεις όπου η παρέμβαση των ενηλίκων και τα κατάλληλα παιδαγωγικά μέτρα είναι απαραίτητα. Η σχολική διαμεσολάβηση δεν υποκαθιστά την προστασία του παιδιού και δεν αποτελεί κατάλληλη διαδικασία για κάθε περιστατικό, ιδίως όταν υπάρχει σοβαρή βία ή έντονη ανισορροπία δύναμης.
Υπάρχουν, όμως, και πολλές καθημερινές συγκρούσεις στις οποίες μπορούμε να κάνουμε κάτι περισσότερο από το να αποφασίσουμε ποιος έχει δίκιο. Μπορούμε να μάθουμε στα παιδιά πώς να επιλύουν τα ίδια τις διαφορές τους. Αυτή είναι η φιλοσοφία της σχολικής διαμεσολάβησης.
Μαθητές που γίνονται διαμεσολαβητές
Σε ένα πρόγραμμα διαμεσολάβησης συνομηλίκων, κατάλληλα εκπαιδευμένοι μαθητές μπορούν να λειτουργήσουν ως ουδέτεροι τρίτοι σε μία διαφωνία μεταξύ συμμαθητών τους. Δεν αποφασίζουν ποιος έχει δίκιο. Δεν τιμωρούν. Δεν δίνουν συμβουλές. Βοηθούν τις δύο πλευρές να μιλήσουν και -κυρίως- να ακούσουν η μία την άλλη. Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η πραγματική αξία της σχολικής διαμεσολάβησης. Δεν λύνει απλώς μία διαφωνία. Εκπαιδεύει έναν μελλοντικό ενήλικα.
«Με πρόσβαλες» - «Δεν το εννοούσα έτσι»
Ας φανταστούμε δύο μαθητές που ήταν φίλοι. Ένα σχόλιο σε μία ομαδική συνομιλία παρερμηνεύεται. Ακολουθούν ειρωνείες, αποκλεισμός από την παρέα και τελικά ένας έντονος καβγάς στο σχολείο. Ξαφνικά, πίσω από τον θυμό μπορεί να εμφανιστεί η απογοήτευση. Πίσω από την προσβολή, η ανάγκη να ανήκουμε στην ομάδα. Και πίσω από μία επιθετική συμπεριφορά, ένας μαθητής που δεν έχει ακόμη μάθει πώς να εκφράζει διαφορετικά αυτό που αισθάνεται.
Ένα μάθημα χωρίς βιβλίο
Συζητάμε πολύ για τις γνώσεις που πρέπει να προσφέρει το σύγχρονο σχολείο. Ίσως όμως χρειάζεται να μιλήσουμε περισσότερο και για τις δεξιότητες ζωής. Να μπορούμε να ακούμε. Να αναγνωρίζουμε το συναίσθημα του άλλου. Να εκφράζουμε τη διαφωνία χωρίς προσβολή. Να διαπραγματευόμαστε. Να αναζητούμε λύσεις. Να μπορούμε ακόμα και να πούμε: «Έκανα λάθος».
Η UNESCO έχει συνδέσει αντίστοιχες πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης μεταξύ μαθητών με την εκπαίδευση για τον διάλογο, τη μη βία και την κουλτούρα ειρήνης. Και στην Ελλάδα το ενδιαφέρον για τη σχολική διαμεσολάβηση είναι πλέον εμφανές: Αυτή την περίοδο ανακοινώνονται νέα προγράμματα ειδικής μετεκπαίδευσης στη σχολική διαμεσολάβηση για εκπαιδευτικούς και διαμεσολαβητές.
Το σχολείο ως μικρογραφία της κοινωνίας
Τα παιδιά που σήμερα διαφωνούν για μία θέση στο θρανίο, μία παρέα ή ένα σχόλιο στο κινητό, αύριο θα είναι εργαζόμενοι, εργοδότες, σύντροφοι, γονείς και πολίτες. Θα διαφωνήσουν ξανά. Το ζήτημα είναι με ποιον τρόπο. Αν στο σχολείο μάθουν ότι κάθε σύγκρουση απαιτεί έναν νικητή και έναν ηττημένο, πιθανότατα αυτή τη λογική θα μεταφέρουν και στην ενήλικη ζωή τους. Αν όμως μάθουν ότι μπορούν να υπερασπίζονται τη θέση τους χωρίς να ακυρώνουν τον άλλον, να ακούν χωρίς να συμφωνούν και να αναζητούν λύσεις χωρίς να θεωρούν την υποχώρηση ή τον διάλογο αδυναμία, τότε το σχολείο θα τους έχει προσφέρει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία ακόμη γνώση.
Γιατί ίσως ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μπορεί να διδάξει ένα σχολείο δεν βρίσκεται σε κανένα βιβλίο: Ότι μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να πληγώνουμε, να συγκρουόμαστε χωρίς να γινόμαστε εχθροί και να μαθαίνουμε, ακόμη και μέσα από τη σύγκρουση, να ζούμε μαζί.
*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 20.09.2026
