Πρωϊνός καφές με τον βιβλιοπώλη Ευριπίδη Κωνσταντινίδη (βίντεο)

Σε ένα από τα τελευταία παραδοσιακά βιβλιοπωλεία της Θεσσαλονίκης ήπιαμε τον σημερινό «πρωινό καφέ». Με τον Ευριπίδη Κωνσταντινίδη, έχοντας τριγύρω μας δεκάδες βιβλία και συζητώντας για το αν οι Έλληνες
διαβάζουν και για τις αλλαγές που έφερε η πανδημία στην φιλαναγνωσία της Ελλάδας.

Μικρός ήθελε να γίνει εισπράκτορας του ΟΑΣΘ, στη συνέχεια έπαιξε μπάσκετ, καθώς το ύψος του (1.96) τον ευνοούσε, αλλά τελικά τον κέρδισαν τα βιβλία, όπου πιτσιρικάς περνούσε την ημέρα του κάθε Σάββατο συναρπαστικά.

Τυλίγοντας βιβλία στο βιβλιοπωλείο επί της Εγνατίας, που ξεκίνησε ο
πατέρας του και θείος του το 1955. Σήμερα, 71 χρόνια μετά, μαζί με την αδελφή του, Άλκηστη συνεχίζει την οικογενειακή παράδοση στο ομώνυμο βιβλιοπωλείο επί της οδού Μητροπόλεως.

Υπάρχει πρωινός καφέ στη ζωή σας;

Υπάρχει, όχι εδώ όμως, αλλά στο σπίτι. Εδώ υπάρχει μεσημεριανός καφέ. Έχω συγκεκριμένες ώρες που πίνω τον καφέ, είναι 12.30 ώρα – με κοροϊδεύει η αδελφή μου γι' αυτό. Αν δεν πάει εκεί 12.30 ή 1 παρά τέταρτο δεν θα τον πιώ τον καφέ.

Το πρωί;

Το πρωί γύρω στις 8.30 πίνω έναν καφέ.

Είναι ίδιοι οι καφέδες;

Οι ίδιοι είναι νες. Και το πρωί και το μεσημέρι.

Σκέτοι;

Μέτριοι. Με πολύ λίγο γάλα που προσπαθώ να το κόψω εντελώς (γελάει).

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, σωστά;

Ναι.

Που, σε ποια περιοχή;

Εδώ, στο κέντρο, που ήταν μια κλινική στην Τσιμισκή, εκεί που ήταν το Μocasino από πάνω.

Σχολείο;

Δημοτικό στο 34ο, το οποίο είναι αυτό στην Ιασωνίδου, το οποίο το 1978 έπαθε απίστευτες ζημιές και για ένα διάστημα είχαμε πάει στο Πειραματικό και για δύο χρόνια ήμασταν εκεί και συστεγαζόμασταν και μετά έγινε το καινούργιο, το οποίο υπάρχει ακόμα. Και μετά γυμνάσιο στο 25ο, που ήταν η παλιά Οικοκυρική Σχολή, αν θυμάστε.

Ανάμεικτη η κοινωνική σύνθεση εκεί.

Περισσότερο μεσοαστική, θα έλεγα. Η σύνθεση ήταν πράγματι μικτή τώρα που το λέτε. Και μετά, επειδή μετακομίσαμε και πήγαμε ανατολικά προς Φάληρο, πήγα στο λύκειο, στο 24ο, δίπλα στον Ευκλείδη, που ήταν παλιότερα
μαιευτήριο.

Όταν λέμε παιδική ανάμνηση, τι έρχεται στο μυαλό πρώτα απ’ όλα;

Όταν ήμασταν στην Εγνατία έρχεται η ανάμνηση από το μπαλκόνι -που είναι και επίκαιρο- που έβλεπα μικρός την παρέλαση. Η παρέλαση τότε γινόταν στην Εγνατία. Μετά πήγε στη Μεγάλου Αλεξάνδρου, μετά το σεισμό. Γιατί φοβόντουσαν με τα τανκς μην πέσουν τα ετοιμόρροπα της Εγνατίας (γελάει). Οπότε έβλεπα την παρέλαση από την πρώτη θέση.

Και πολύ παιχνίδι φαντάζομαι.

Πολύ παιχνίδι.

Και ξεγνοιασιά.

Όσο μπορεί κανείς στο διαμέρισμα. Έχω κάτι φωτογραφίες με κάτι τρακτεράκια στο περιβόητο μπαλκόνι της Εγνατίας. Αλλά νομίζω ότι υπήρχε
ξεγνοιασιά. Το σχολείο ήταν κλασικό, το 34ο δημοτικό σχολείο. Ήμασταν καλά τότε και παίζαμε και μπάλα.

Πρώτο βιβλίο που διαβάσατε;

Πρώτο βιβλίο; Ιούλιος Βερν. Το θυμάμαι πολύ, Ιούλιος Βερν. Ο Ροβήρος ο Κατακτητής. Και μετά ο Κοσμοκράτωρ που ήταν η συνέχεια. Ταυτιζόμουν
απόλυτα (γελάει). Μου άρεσε πάρα πολύ μικρός.

Ο πατέρας σας από πότε ξεκίνησε με το βιβλιοπωλείο;

Από το 1955. Ξεκίνησαν μαζί με τον θείο μου το βιβλιοπωλείο. Ο θείος μου ήταν φιλόλογος.

Έχετε καταλάβει πώς ήρθε η ιδέα; 

Νομίζω η ιδέα ήταν ένα βιβλιοπωλείο το οποίο θα είναι προσανατολισμένο στις ανθρωπιστικές σπουδές. Γιατί δεν υπήρχε τότε ένα βιβλιοπωλείο
το οποίο να ασχολείται τόσο πολύ με αυτό. Ο θείος μου έκανε και παράλληλα κάποια μαθήματα, γιατί είχε τα φροντιστήρια Κωνσταντινίδη και ήταν από
τους μεγαλύτερους φιλολόγους της Θεσσαλονίκης, από τον οποίο έχουν περάσει γενιές και γενιές, είτε της Νομικής είτε της Φιλοσοφικής και ακόμα
έρχονται στο βιβλιοπωλείο και μας ρωτούν «ο θείος τι κάνει;». Υπήρχε, λοιπόν, αυτή η σύνδεση και με αυτήν την αφορμή ξεκίνησε το βιβλιοπωλείο.

Εσείς μικρός όταν σας ρωτούσαν τι θα γίνετε όταν μεγαλώσετε, τι λέγατε;

(Γελάει). Πέρασα πολλά στάδια. Νομίζω το πρώτο στάδιο ήταν όταν είχα εντυπωσιαστεί πάρα πολύ με τον ΟΑΣΘ και τα λεωφορεία και ήθελα να γίνω
εισπράκτορας στο ΟΑΣΘ (γελάει). Είχα εντυπωσιαστεί από αυτά. Εντάξει, μετά νομίζω ότι όσο μεγάλωνα δεν είχα σκεφτεί πάντως το βιβλιοπωλείο. Δηλαδή, δεν το είχα σκεφτεί σαν μια πιθανότητα. Μετά ήθελα να γίνω μάνατζερ και μετά το ένα ή το άλλο.

Και μπάσκετ είχε η ζωή σας;

Και μπάσκετ. Ναι, βέβαια μπάσκετ.

Ποιό είναι το ύψος σας;

1,96. Μετρήθηκα και τώρα που έβγαλα ταυτότητα και ακόμα είμαι 1,96 (γελάει). Λοιπόν, έπαιξα μόνο στην ΧΑΝΘ. Νομίζω από 15 χρονών μέχρι τα 20
με 21 όπου έπαθα και μια ζημιά με το σύνδεσμό μου και δεν μπορούσα να συνεχίσω. Μου αρέσει όμως και ασχολούμαι ακόμη με το μπάσκετ.

Τελικά τι σπουδάσατε;

Νομική.

Μετά από όλα αυτά.

(Γελάει). Σπούδασα Νομική, αλλά νομίζω ότι αυτό που με βοήθησε πάρα πολύ και είμαι πολύ συνδεδεμένος μαζί του, είναι ότι επειδή εισήλθα με την τρίτη προσπάθεια στη Νομική, τη δεύτερη χρονιά που δεν πέρασα και ήμουνα λίγο χαμένος, πήγα στο ιδιωτικό πανεπιστήμιο SBALA, το οποίο με βοήθησε πάρα πολύ γιατί μου άνοιξε τα μάτια. Δηλαδή, ενώ ήμουν κολλημένος στη Νομική, μου άνοιξε το μυαλό για το κομμάτι των επιχειρήσεων και του μάρκετινγκ και για όλα αυτά που υπό άλλες συνθήκες μπορεί και να μην ασχολούμουν με αυτά. Και έτσι μετά πέρασα και στη Νομική και συνδύασα και τα δύο.

Πότε μπήκατε για πρώτη φορά στο βιβλιοπωλείο της Εγνατίας;

Από μικρός. Από πολύ μικρός. Βοηθούσαμε κι όσο μπορούσαμε και θυμάμαι ότι ήμουν ενθουσιασμένος όταν πήγαινα. Ιδιαίτερα δε θα ξεχάσω εκείνα τα Σάββατα που γινόταν λαϊκό προσκύνημα στο βιβλιοπωλείο και εξυπηρετούσα.

Μου άρεζε πάρα πολύ αυτό το πράγμα. Ένιωθα ότι ήμουν μέρος κι εγώ όλου αυτού του σκηνικού, με τον μπαμπά μέσα και τον θείο, ήταν ωραία. Πήγα
από μικρός και μου άρεζε να τυλίγω βιβλία, να τυλίγω δώρα (γελάει).

Μετά στο βιβλιοπωλείο επί της Παύλου Μελά κάνατε μια στροφή προς το ξένο βιβλίο.

Αυτό που σκεφτήκαμε ήταν ότι πρώτον είναι επιτέλους καιρός το βιβλιοπωλείο να πάει σε πιο κεντρικό σημείο. Γιατί είδαμε τότε ότι υπήρχε κενό στην πόλη. Ο μοναδικός ο οποίος είχε ξενόγλωσσα βιβλία ήταν ο Μόλχο. Τα κλασικά, όχι τα πολύ contemporary. Ταξιδεύαμε κιόλας, πηγαίναμε στο εξωτερικό και βλέπαμε ότι το βιβλίο, το αγγλικό κυρίως, θα μπορούσε να είναι εδώ πέρα. Και η προοπτική, λοιπόν, ήταν στην Παύλου Μελά να
γίνει, αν όχι αμιγώς, αλλά να έχει το μεγαλύτερο μέρος αγγλικά βιβλία. «Contemporary Fiction»

Πότε μπήκατε κανονικά στην επιχείρηση;

Οι δυό μας με την αδελφή μου το 1998. Τότε ο μπαμπάς μας βγήκε στη σύνταξη και αναλάβαμε το 1998.

Και η στροφή για το ξενόγλωσσο και το αγγλικό βιβλίο πότε έγινε;

Από την αρχή στην Εγνατία προσπαθήσαμε να το εκμοντερνίσουμε όσο μπορούσαμε. Κάναμε μια μικρή ανακαίνιση, βάλαμε και άλλα βιβλία που
ήταν πιο νέα λογοτεχνία -τότε είχε πιο κλασική λογοτεχνία- και κάναμε κάποιες κινήσεις. Και μετά το σημαντικό ήταν όταν το 2005 είπαμε ότι ήρθε η
ώρα να κάνουμε το νέο χώρο στην Παύλου Μελά. 

Ένας λόγος που το κάναμε κιόλας ήταν ότι διαβλέπαμε -όπως και φάνηκε στην πορεία- ότι κάπου η Εγνατία και το πανεπιστήμιο είχαν αρχίσει
να φθίνουν. Οπότε έπρεπε να είμασταν προετοιμασμένοι για την επόμενη μέρα. Και τελικά ήρθε λίγο πιο νωρίς η επόμενη μέρα από ό,τι θα το
θέλαμε.

Η επόμενη μέρα τι ήταν;

Ήταν παρουσία στο κέντρο με ένα βιβλιοπωλείο πιο ανοιχτό και με περισσότερη εξωστρέφεια. Ο μπαμπάς μου και ο θείος μου δεν το είχαν τόσο
πολύ με την εξωστρέφεια. Παρ; όλα αυτά είχαν κάνει μια φοβερή επιχείρηση, ένα βιβλιοπωλείο το οποίο είχε ένα πολύ σημαντικό όνομα και το οποίο
ακόμα κρατάει. Δηλαδή, το κουβαλάμε αυτό. Αλλά δεν το είχαν με το κομμάτι της εξωστρέφειας.

Όταν λέμε εξωστρέφεια τι εννοούμε;

Παρουσιάσεις βιβλίων και άλλα πολλά πράγματα. Εκδηλώσεις, δηλαδή παρουσιάσεις για να μάθει η πόλη ποιος είναι ο Κωνσταντινίδης στη τελική
ανάλυση. Δε σας κρύβω ότι πέρσι που ήταν και τα 70α μας γενέθλια, ένας λόγος που κάναμε όλον αυτό τον χαμό με πολλές εκδηλώσεις, ήταν για να
καταλάβει ο κόσμος ότι ο Κωνσταντινίδης μεγάλωσε 70 χρόνια μαζί με τη Θεσσαλονίκη. Που πολλοί δεν το ξέρουν.

Το 2012 που ήρθατε εδώ, ποια ήταν η αλλαγή, τι καινούργιο έγινε; Γιατί Παύλου Μελά με Μητροπόλεως δεν είναι και μεγάλη η απόσταση.

Ήταν πολύ μεγαλύτερο το κατάστημα. Η Παύλου Μελά ξεκίνησε σαν ένα μπουτίκ-κατάστημα ουσιαστικά, που από το ξενόγλωσσο εξελίχθηκε
και βάλαμε και το παιδικό βιβλίο, που δεν το είχαμε στην αρχή ως σκοπό, αλλά το ζήτησε η αγορά. Όπως και να έχουμε περισσότερο ελληνικό
βιβλίο το ζήτησε η αγορά. Και έτσι αρχίσαμε δειλά δειλά να κάνουμε σε ένα μικρό χώρο, όπως ήταν η Παύλου Μελά, και κάποιες εκδηλώσεις. Αλλά ήταν
περιορισμένων δυνατοτήτων. Θυμάμαι εκεί είχαμε κάνει μία από τις μεγαλύτερες μέχρι σήμερα εκδηλώσεις μας. Ήταν η εκδήλωση για «Το Νήμα»
της Χίσλοπ, που μάζεψε και εγώ δεν ξέρω πόσα άτομα, σε ένα πολύ μικρό χώρο, και η Χίσλοπ υπέγραψε 200 αντίτυπα εκείνη την ημέρα. 200 αντίτυπα… Ακόμα το λέει η ίδια. Βγήκε έξω, γιατί δεν άντεχε. Και μετά παρουσιάστηκε η ευκαιρία.

Τι εννοείται;

Τότε η κρίση ήταν δύσκολη, αλλά είχε και ευκαιρίες. Και παρουσιάστηκε αυτό το ακίνητο επί της Μητροπόλεως 92 ως ένα μαγαζί με προοπτικές, γιατί είχε τρία επίπεδα. Και σκεφτήκαμε τότε, μη γνωρίζοντας βέβαια πόσο θα πάει η κρίση, ότι θα ήταν κάτι για την επόμενη μέρα. Και για αυτό και ήρθαμε εδώ.

Η κρίση είναι το ένα ζητούμενο. Το δεύτερο ζητούμενο είναι ότι ο κόσμος διαβάζει λιγότερα βιβλία. Πώς το αντιμετωπίζετε;

Διαβάζει λιγότερα βιβλία από πότε; Ανέκαθεν; Κοιτάξτε, υπάρχει μια αλλαγή σε αυτό το κομμάτι. Εμείς χωρίζουμε την εποχή σε προ-COVID και μετά-COVID. Με αφορμή εκείνο τον φοβερό Δεκέμβριο που καθόμασταν απ'  έξω
και δεν μπορούσες να μπεις μέσα στο κατάστημα.

Τον Δεκέμβριο του 2020 ανοίξανε για έναν συγκεκριμένο αριθμό ανθρώπων μόνο τα βιβλιοπωλεία και τα σούπερ μάρκετ. Και αυτό έκανε μια τεράστια διαφορά. Το τι γινόταν εκείνο το διάστημα δε λέγεται, ζούσαμε απίστευτες στιγμές. Ήταν φοβερό. Εμείς το θυμόμαστε γιατί δεν πρόκειται να το ξαναδούμε αυτό ποτέ. Ουρές, απ' έξω και να μπούνε μέσα. Αυτό δεν έχει ξαναγίνει. Είχε γίνει μόνο σε εμάς και στο Βέλγιο, το να μπορείς να μπεις στα βιβλιοπωλεία. Αυτό έκανε μια τεράστια διαφορά.

Είδαμε κόσμο που δεν είχαμε δει ποτέ. Και αυτό δημιούργησε ένα
trend το οποίο κράτησε και μεγάλο χρονικό διάστημα και μπορώ να πω ότι πολλούς από αυτούς που ήταν τότε εδώ τους έχουμε ακόμη και
τώρα. Θυμάμαι λέγαμε με την αδελφή μου: «πού ήταν όλοι αυτοί τόσο καιρό; (γελάει), ειλικρινά».

Ξαφνικά γίναμε ορατοί. Παλιά μέσα στην κρίση νιώθαμε ότι ήμασταν αόρατοι. Αυτό είναι σημαντικό.

Ένα άλλο ζήτημα είναι το e-shop. Φαντάζομαι ότι έχει μεγάλη διαφοροποίηση.

Είμασταν από τους πρώτους που βάλαμε στο e-shop μας αγγλικό βιβλίο ξενόγλωσσο. Δεν υπήρχαν αλλού. Το βάλαμε στην ιστοσελίδα και μάλιστα
είχαμε μία database που είχε φτάσει να έχει μέχρι τρία εκατομμύρια αγγλικούς τίτλους. Μετά από ένα διάστημα αυτό δεν μπόρεσε να υποστηριχθεί γιατί ήταν μέσα στην κρίση και το ξανανοίξαμε στον covid και το επιταχύναμε λίγο.

Τώρα πως είναι η ισορροπία;

Εγώ θεωρώ ότι το site δεν είχε δώσει αυτά τα οποία θα έπρεπε να μας δώσει. Θα μπορούσε να δώσει παραπάνω. Αυτή τη στιγμή μπορεί να κάνει
το 10 με 15% του τζίρου μας.

Άρα, ακόμη υπερισχύει το εμπόριο στο μαγαζί.

Ναι, θα μπορούσε όμως να είναι πολύ περισσότερο το e-shop.

Είναι πιο δύσκολοι οι πελάτες σήμερα από ό,τι παλιότερα;

Είναι πιο ενημερωμένοι. Αναμφισβήτητα.

Σωστά ενημερωμένοι;

Οι περισσότεροι μπορώ να πω, ναι. Να το πω διαφορετικά. Υπάρχουν πολλές φορές, κυρίως στο ξένο το βιβλίο, που μαθαίνουμε και από αυτούς.

Τα παιδιά;

Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο. Είναι ένα κεφάλαιο το παιδικό τμήμα, το οποίο εμάς σαν βιβλιοπωλείο μας στήριξε πάρα πολύ μέσα στην κρίση. Ήταν ο μοναδικός τομέας που δε γνώρισε πτώση. Όλοι οι άλλοι τομείς, όπως η λογοτεχνία και το ευ ζην ακόμη, είχαν σκαμπανεβάσματα, όμως το παιδικό παρέμεινε ψηλά.

Ακόμα και τώρα;

Ακόμα και τώρα.

Το κινητό είναι ένας άλλος αντίπαλος.

Είναι.

Για τα παιδιά το λέω.

Για τα παιδιά που είναι μέχρι τα 4 με 5, το διαχειρίζονται οι γονείς και μπορούν να το κάνουν. Αλλά να πω και κάτι πάνω σε αυτό. Είναι και λίγο
ένας μικρός μύθος ότι οι νέοι δε διαβάζουν. Απλώς διαβάζουν συγκεκριμένο τύπο βιβλίου. Αστυνομικό, sci-fi. Κάναμε εκδήλωση με τον Νέσμπο ή με τον Φίτζεκ ή με τον Άλεξ τον Μιχαηλίδη που το κάναμε και εδώ στο
βιβλιοπωλείο και οι περισσότεροι ήταν νέοι. Ήταν εντυπωσιακό. Απλώς διαβάζουν κάποια συγκεκριμένα πράγματα.

Τι πουλάει σήμερα, μια και είμαστε σε αυτό το θέμα;

Λογοτεχνία. Κυρίως λογοτεχνία. Πάντα η λογοτεχνία είναι το νούμερο ένα. Μακράν. Πουλάει περισσότερο η ξένη λογοτεχνία. Γιατί βγαίνουν και περισσότερα βιβλία. Γιατί ακούγονται και περισσότερο. Υπάρχει και μεγαλύτερη γκάμα. Αλλά μπορώ να πω ότι πια με εξαίρεση το παιδικό
βιβλίο, που για διάφορους λόγους αποτελεί μια κατηγορία από μόνο του και η κατηγορία του ευ ζην, όσο περνάει ο καιρός, αναπτύσσεται όλο και
περισσότερο.

Έλληνες δεν διαβάζουν;

Όχι, δε θέλω να είμαι αιθεροβάμων και να λέω ότι διαβάζουν περισσότερο. Δείχνουν ότι διαβάζουν περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν.

Διοργανώνετε πολλές εκδηλώσεις. Αυτό βοηθάει;

Πολύ. Βέβαια, εμείς πάντα προσέχουμε τι εκδηλώσεις κάνουμε. Γιατί παίρνουμε πολλές προτάσεις από εκδότες κι όχι μόνο. Προσέχουμε τι
εκδηλώσεις θα κάνουμε. Και ναι, σίγουρα βοηθάνε πάρα πολύ οι εκδηλώσεις. Αλλά να σας πω κάτι. Και ο κόσμος θεωρώ πια ότι έχει λίγο κουραστεί
από τις εκδηλώσεις. Δηλαδή, από τις παρουσιάσεις, οι οποίες γίνονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Έρχεται ένας, θα πω εγώ για τον Οικονόμου τα
καλύτερα πράγματα, για το βιβλίο του και όλα αυτά. Δεν αρκούν. Θέλει κάτι διαφορετικό. Και εμείς προσπαθούμε, δεν τα καταφέρνουμε πάντα,
να φέρουμε κάτι διαφορετικό στις εκδηλώσεις μας.

Λίγο μουσική, λίγο κρασάκι. Και κάτι που να το κάνει λίγο ως ένα χάπενινγκ. Για εμάς, ένα από τα σημαντικότερα πράγματα τα οποία είχαμε σκοπό
και θεωρώ ότι σε πολύ μεγάλο βαθμό το έχουμε επιτύχει, ήταν να φέρουμε ξένους συγγραφείς και μεγάλα ονόματα στην πόλη. Από την πρώτη στιγμή
το θέλαμε αυτό. Είχαμε κάνει την πρώτη μας εκδήλωση στο κατάστημα της Παύλου Μελά με τον Άλαν Χόλινγχερστ που μόλις είχε πάρει το βραβείο Booker και από εκεί συνεχίσαμε. Φέραμε τον Μαρκ Μαζάουερ, όπου ήταν το μοναδικό signing που κάναμε στην Εγνατία. Που όταν είχε έρθει πέρσι στα 70 χρόνια μας του δείξαμε τη φωτογραφία πώς ήμασταν πριν από 20 χρόνια και πώς είμαστε τώρα. Ο Τζόναθαν Κόου, η Βικτόρια Χίσλοπ που την έχουμε ξανά στις 12 Νοεμβρίου. Η Χίσλοπ αγάπησε την πόλη και έγραψε «Το Νήμα»
όταν ήρθε για την εκδήλωση που είχαμε κάνει. Δηλαδή, προσπαθούμε πολύ σε αυτό.

Θεσσαλονίκη. Προβλήματα, προοπτικές, προκλήσεις. Πώς είναι η πόλη; Είστε φανατικός Θεσσαλονικιός, δεν έχετε φύγει ποτέ από εδώ, άρα έχετε μια άποψη.

Ναι, έχω και την αγαπώ πολύ την πόλη. Με πληγώνει, όπως μας πληγώνει πιστεύω αρκετές φορές, γιατί νιώθουμε, ιδιαίτερα όσοι είμαστε στο
επιχειρείν, ότι καμιά φορά παλεύουμε με φαντάσματα.

Γιατί;

Δεν ξέρω, είναι έτσι η πόλη στημένη. Εγώ είμαι άνθρωπος αισιόδοξος ούτε θέλω κινδυνολογώ, θεωρώ ότι είναι πολύ καλύτερα από ό,τι ήταν στο
παρελθόν. Είναι πολύ ξεκάθαρο αυτό. Και το βλέπω γιατί όταν της δίνεις ένα κίνητρο -εγώ θα μιλήσω για το δικό μας τον τομέα- βλέπεις ότι αποκρίνεται. Δεν μπορώ να πω ότι δώσαμε μια ευκαιρία και δεν αποκρίθηκε η πόλη στις μεγάλες εκδηλώσεις που κάναμε. Υπάρχουν όμως πολλά πράγματα που νιώθουμε ότι έχουμε αυτό -δεν ξέρω πως θα ακουστεί- το επαρχιώτικο και ότι νιώθουμε πολλές φορές ότι είμαστε ένα πολύ μεγάλο χωριό.

Και λίγο μίζερο;

Έως πολύ. Δε βλέπουμε το ποτήρι μισογεμάτο, το βλέπουμε μισοάδειο συνέχεια. Κι αυτό εμένα με χαλάει. Πάρα πολύ με χαλάει γιατί θεωρώ ότι
είμαστε, μαζί με την αδελφή μου την Άλκηστη, από τους ανθρώπους που επενδύσαμε και επενδύουμε σε αυτήν την πόλη και προσπαθούμε να την κάνουμε απ' το δικό μας το μετερίζι ένα σκαλοπάτι παραπάνω κάθε φορά. Κάποιες φορές όμως νιώθουμε ότι παλεύουμε μόνοι μας. Το ένα κομμάτι είναι το ιδιωτικό, το άλλο είναι το κρατικό.

Παρά το ότι εγώ δεν είμαι της άποψης ότι «αμάν, όλα πρέπει να τα κάνει το κράτος», το ερώτημα όμως είναι το εξής: τι θα περιμένατε από το κράτος να γίνει για το βιβλίο που δε θα ήταν και τόσο κοσμογονικό και δεν γίνεται;

Κατ' αρχήν να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας: πολιτική βιβλίου δεν υπάρχει. Τώρα τελευταία κάτι ξεκίνησε να γίνεται ευτυχώς μετά
από χρόνια. Ξαναϊδρύθηκε το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου που είχε κλείσει για λόγους που δεν έχω καταλάβει ποιοι ήταν και δεν υπήρχε κάποιος
αντίστοιχος οργανισμός για να το αντικαταστήσει. 

Τώρα με το ΕΛΙΒΙΠ, που είναι με τον πρόεδρο τον Νίκο τον Μπακουνάκη, έχει ξεκινήσει δειλά δειλά μια προσπάθεια πάλι να γίνει κάτι. Μέχρι τότε δεν υπήρχε όμως κάτι και έχουμε μείνει πίσω πάρα πολύ σε αυτό. Πολιτική βιβλίου σημαίνει πολλά πράγματα. Σημαίνει βιβλιοθήκες, σημαίνει και πολλά άλλα πράγματα.

Δεν έχουμε βιβλιοθήκες στην Ελλάδα, τι συζητάμε τώρα. Από μια χώρα που δεν έχει βιβλιοθήκες και δεν ξεκινά από μικρά τα παιδιά να τα βάζει μέσα στο κομμάτι βιβλίου, τι μπορείς να περιμένεις; Δηλαδή, φεύγουν ακόμα τα
παιδιά -και το βλέπουμε σε συνέχεια αυτουνού που λέγαμε πριν για το αν τα παιδιά αγαπάνε τα βιβλία ή όχι- από το Λύκειο και δε θέλουν να αγγίξουν
βιβλίο. Γιατί έχουν μείνει με την εντύπωση ότι θα είναι σα τα σχολικά. Αυτό θέλει πολύ δουλειά για να αλλάξει.

Έχετε πάει και στο εξωτερικό σε εκθέσεις και τα παρόμοια. Τι έχετε ζηλέψει από εκεί που αφορά όχι την πόλη ή τη χώρα, αλλά το χώρο του βιβλίου;

Να πω το καλό πρώτα. Ότι η έκθεση βιβλίου που έχουμε εδώ δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τις εκθέσεις που βλέπουμε έξω. Και αυτό έχει γίνει από την πρώτη στιγμή. Δηλαδή, πηγαίνουμε στη Φρανκφούρτη ή το Λονδίνο και η δική μας διεθνής έκθεση βιβλίου είναι πολύ καλή και ευτυχώς έχει
μείνει εδώ είκοσι και χρόνια τώρα. Τί έχω ζηλέψει; Έχω ζηλέψει όταν πηγαίνω στο Λονδίνο και βλέπω στα βιβλιοπωλεία να γίνεται ένας απίστευτος
χαμός. Καθημερινή. Πάω σε ένα βιβλιοπωλείο στο Λονδίνο και έχει κόσμο τη Δευτέρα το πρωί. Αυτό το ζηλεύω κάθε φορά.

Τελειώνουμε με τα προσωπικά. Παντρεμένος;

Ναι.

Παιδιά;

Όχι. Ένα πολύ ωραίο σκυλί (γελάει). Ένα Golden Retriever.

Πως την φωνάζετε;

Έμα. Από την Jane Austen.

Θηλυκό, δηλαδή.

Ναι, θηλυκό.

Το πιο ωραίο βιβλίο που διαβάσατε εσχάτως ποιο ήτανε;

Τώρα πρέπει να καθίσω να το σκεφτώ. Γιατί διαβάζω πολλά βιβλία, είναι λίγα αυτά που σε συγκλονίζουν. Ένα βιβλίο που πάντα το αναφέρω
και δεν είναι τελευταίο είναι το «Όλο το Φως που δεν μπορούμε να δούμε» του Doerr. Το έχω διαβάσει το 2015, αλλά ακόμα το έχω στο μυαλό
μου. Ήταν πολύ σημαντικό βιβλίο. Επίσης τελευταία μου άρεσε πολύ το «Τι μπορούμε να γνωρίζουμε» του ‘Ιαν ΜακΓιούαν.

Χαλάρωση με τι υπάρχει;

Με το μπάσκετ.

Παίζετε ακόμα;

Παίζω. Βλέπω μπάσκετ. Πηγαίνω πολύ. Είμαι φανατικός του μπάσκετ. Και βλέπω και ποδόσφαιρο. Είμαι πολύ φανατικός οπαδός της Λίβερπουλ (γελάει).

Στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα ΠΑΟΚ. Όπως και με τη Λίβερπουλ, που την έμαθα από τους γονείς, καθώς μου έφερε ο μπαμπάς μου ένα λάβαρο της Λίβερπουλ το ‘87 και από τότε είμαι Λίβερπουλ, τελείωσε (γελάει).

Και βλέπω και πηγαίνω στο μπάσκετ και είμαι πολύ ευχαριστημένος και πολύ χαρούμενος με αυτές τις τελευταίες εξελίξεις στον ΠΑΟΚ και γενικά στο
μπάσκετ της Θεσσαλονίκης.

Αγαπημένο τραγούδι υπάρχει;

Εντάξει, είμαι των Beatles πολύ. Εντελώς, πάρα πολύ. Αλλά αν μου πείτε ένα τραγούδι γενικότερο, το One των U2 είναι από τα τραγούδια που πάντα
μου έρχεται στο μυαλό. Όσες φορές και αν το ακούσω, θα το ξεχωρίσω.

Τους είχατε δει εδώ όταν είχαν έρθει για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα;

Δεν ήμουνα εδώ, έκανα το ναυτικό μου τότε (γελάει).

Μότο ζωής υπάρχει; Μια φράση που ακολουθείτε στη ζωή;

Κάθε εμπόδιο σε καλό.

Αν είχατε το μαγικό ραβδί, τι θα κάνατε για να ενισχύσετε την φιλαναγνωσία στην Ελλάδα;

Κατ’ αρχήν θα απαγόρευα τα κινητά (γελάει), ει δυνατόν. Νομίζω ότι μας τρώει πολύ ωφέλιμο χρόνο από αυτόν που θα μπορούσαμε να
αφιερώσουμε σε ένα βιβλίο, αλλά και θα έψαχνα έναν μαγικό τρόπο να ξαναζήσουμε αυτό που ζήσαμε εκείνο το διάστημα κατά τη διάρκεια της
καραντίνας που τα βιβλιοπωλεία γεμίσανε κόσμο που έψαχνε μια διέξοδο σε όλο αυτό το οποίο περνούσε. Χωρίς την καραντίνα και χωρίς τον covid έτσι...