Θαυμαστός ψηφιακός κόσμος. Του Μιχάλη Γουδή

Τα πράγματα προχωρούν με μία αδυσώπητη βιασύνη για ανεξέλεγκτη «πρόοδο» όπως βαφτίζεται το κέρδος

Μιχάλης Γουδής
Γράφει Μιχάλης Γουδής Διευθυντής του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ, γραφείο Θεσσαλονίκης-Ελλάδα

«Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μία σχεδόν άπειρη ικανότητα να θεωρούν τα πράγματα δεδομένα», γράφει στο φημισμένο δυστοπικό του μυθιστόρημα «Θαυμαστός καινούριος κόσμος» (1932) ο Άλντους Χάξλεϊ. Παρακολουθώντας τα γεγονότα που συνδέονται με τις τεχνολογικές εξελίξεις και με τον ψηφιακό μετασχηματισμό ολοένα και περισσότερων πτυχών της καθημερινότητάς μας, συνεχώς η ροπή μου είναι να ανατρέξω στο Χάξλεϊ, στον Όργουελ και σε σύγχρονες κριτικές φωνές που μας καλούν να αναλογιστούμε πως η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και οι δυνάμεις (οικονομικές, τεχνολογικές, πολιτικές) που συνδέονται μαζί της δεν μπορεί να είναι ένας οδοστρωτήρας, για χάρη του οποίου θα παραμερίσουμε τα πάντα.

Συζητάμε σε κάθε γωνιά του πλανήτη, συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας, για τα Κέντρα Δεδομένων (Data Centers) που απαιτούνται για να καλυφθούν οι συνεχώς αυξανόμενες υπολογιστικές ανάγκες που γεννά η ΤΝ. Οι πόροι που καταναλώνονται, δηλαδή γη, νερό, ενέργεια, και το αποτύπωμα που έχουν στις κοινότητες, στις οποίες εγκαθίστανται δεν μπορεί να λογίζονται ως παράπλευρες απώλειες.

Πλέον είναι πολλά τα παραδείγματα σε όλο τον κόσμο που αποδεικνύουν πως η βιαστική προώθηση των «απαραίτητων επενδύσεων» σε data centers χωρίς επαρκείς μελέτες και διαφάνεια μπορεί να έχει καταστροφικές και κυρίως μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Η διακυβέρνηση και κυρίως η θεσμική ρύθμιση της ΤΝ είναι μία δαιδαλώδης πρόκληση, καθώς δεν πρόκειται στην ουσία για έναν τομέα, ένα αντικείμενο, αλλά για μία οριζόντια αλλαγή σε πάρα πολλούς τομείς της ζωής, η νομοθέτηση επί των οποίων επίσης επηρεάζεται. Παράλληλα, σε ένα παγκόσμιο φαινόμενο στο σημερινό διασυνδεδεμένο κόσμο η πορεία που επιλέγουν οι χώρες-πρωτοπόροι ασκεί πίεση και στην ΕΕ, για παράδειγμα, που διακρίνεται για τη θεσμική της θωράκιση απέναντι στους τεχνολογικούς γίγαντες. Πώς θα μπορέσει να διατηρηθεί αυτή η στάση και ό,τι αυτή μπορεί να σημαίνει για τα κράτη-μέλη;

Η απάντηση είναι καθοριστική για μία σειρά από ζητήματα όπως η τεχνολογική κυριαρχία (tech sovereignty) και η μείωση της εξάρτησης από μεγάλες εταιρίες που με όχημα τις συσκευές, τις εφαρμογές και τις υπηρεσίες που παρέχουν τείνουν να λαμβάνουν εξέχουσα θέση στα τραπέζια λήψης αποφάσεων.

Και φυσικά, ένα μεγάλο ερώτημα συνδέεται με την ιδιωτικότητα και την προάσπιση των δικαιωμάτων στον «θαυμαστό ψηφιακό κόσμο», για να παραφράσουμε τον Χάξλεϊ. «Η ιδιωτική επικοινωνία είναι ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα με λόγο και αιτία, καθώς όταν όσοι έχουν την εξουσία έχουν πρόσβαση στις πιο προσωπικές σκέψεις και την επικοινωνία σου, τότε μπορούν να το εκμεταλλευτούν για να σε τιμωρήσουν, να σε διώξουν και εν τέλει να σου κλείσουν το στόμα» συνοψίζει μία κεντρική πρόκληση της εποχής μας η Meredith Whittaker, πρόεδρος του Signal και μία διεθνώς αναγνωρισμένη φωνή σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης, ψηφιακής επιτήρησης και big tech εταιρειών, που βρέθηκε στην Αθήνα καλεσμένη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ για μία ομιλία που χαρτογράφησε όλους τους τομείς που απαιτούν την εγρήγορση τόσο των πολιτών όσο και εκείνων που λαμβάνουν αποφάσεις.

Τα πράγματα προχωρούν με μία αδυσώπητη βιασύνη για ανεξέλεγκτη «πρόοδο» όπως βαφτίζεται το κέρδος. Οι λέξεις χάνουν το νόημά τους και εν τέλει εξελίξεις που έχουν φυσικά και αναμφίβολα οφέλη καταλήγουν να μπαίνουν σε έναν μύλο που αλέθει μαζί και απειλές, σκάνδαλα και φόβους χωρίς να προσφέρονται επαρκείς απαντήσεις τι κόστος θα έχει όλη αυτή η ανευθυνότητα. Είναι ο καιρός να διεκδικήσουμε πράγματα που ίσως τα θεωρούσαμε δεδομένα.


* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 15.11.2026

ESPA