Γράφει
Ζωή Ε. Γιαννοπούλου
Δικηγόρος Παρ. Αρείω Πάγω, ΔΝ Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια ΥΔ, ΗΒ, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη - Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου
Είναι μία φράση που ακούμε συχνά στις συγκρούσεις. Στις οικογενειακές διαφορές. Στις επαγγελματικές σχέσεις. Ανάμεσα σε συνεταίρους, συγγενείς, γείτονες ή ανθρώπους που κάποτε είχαν μία στενή σχέση και σήμερα βρίσκονται απέναντι. Και είναι μία απολύτως ανθρώπινη απαίτηση. Τι συμβαίνει όμως όταν αυτή η συγγνώμη δεν έρχεται;
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να πούμε «συγγνώμη»;
Για πολλούς ανθρώπους η συγγνώμη σημαίνει παραδοχή ήττας. Έτσι ξεκινά ένας παράξενος διαγωνισμός δικαιοσύνης: «Θα αναγνωρίσω το δικό μου λάθος μόνο όταν αναγνωρίσεις πρώτα το δικό σου». Και οι δύο περιμένουν. Κανείς δεν ξεκινά. Η σύγκρουση συνεχίζεται.
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση. Η διαμεσολάβηση δεν είναι θεραπεία σχέσεων και ο διαμεσολαβητής δεν έχει ως αποστολή να συμφιλιώσει τους ανθρώπους. Μία συγγνώμη που επιβάλλεται δεν έχει σχεδόν καμία αξία. Αντίθετα, ο διαμεσολαβητής προσπαθεί να καταλάβει τι κρύβεται πίσω από την απαίτηση για συγγνώμη. Μόλις εντοπιστεί η πραγματική ανάγκη, μπορεί να αναζητηθούν περισσότεροι από ένας τρόποι για να ικανοποιηθεί.
Αναγνώριση δεν σημαίνει πάντα παραδοχή ευθύνης. Μπορώ να αναγνωρίσω την εμπειρία του άλλου χωρίς να υιοθετήσω ολόκληρη τη δική του εκδοχή των γεγονότων. Στις δύσκολες διαπραγματεύσεις, αυτή η διάκριση μπορεί να ανοίξει μια πόρτα που παρέμενε κλειστή για μήνες.
Και αν η συγγνώμη δεν έρθει ποτέ; Εδώ βρίσκεται ίσως η δυσκολότερη στιγμή. Κάποιες φορές ο άλλος άνθρωπος δεν θα ζητήσει συγγνώμη. Ίσως επειδή θεωρεί ότι δεν έκανε τίποτε λάθος. Ίσως επειδή βλέπει τα γεγονότα εντελώς διαφορετικά. Ίσως επειδή δεν μπορεί. Τότε έχουμε μπροστά μας μια επιλογή. Μπορούμε να συνδέσουμε την επίλυση της διαφοράς μας με κάτι που βρίσκεται αποκλειστικά στον έλεγχο του άλλου. Ή μπορούμε να αναρωτηθούμε: «Τι χρειάζομαι εγώ για να προχωρήσω, ακόμη και αν δεν ακούσω ποτέ τις λέξεις που περιμένω;»
Αυτή δεν είναι υποχώρηση. Είναι ανάκτηση ελέγχου. Γιατί διαφορετικά παραδίδουμε στον άνθρωπο με τον οποίο συγκρουόμαστε και κάτι ακόμη: τη δυνατότητα να αποφασίζει πότε εμείς θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε.
Ο ρόλος του δικηγόρου: πέρα από το «πόσα μπορούμε να πάρουμε»
Και εδώ ο ρόλος του νομικού παραστάτη μπορεί να είναι εξαιρετικά σημαντικός. Ένας καλός δικηγόρος γνωρίζει ότι ο εντολέας του δεν έρχεται πάντοτε με ένα καθαρά νομικό αίτημα. Μπορεί να ζητά δικαίωση. Αναγνώριση. Αποκατάσταση της αξιοπρέπειάς του. Γιατί άλλο είναι να ρωτά: «Τι μπορούμε να απαιτήσουμε;» και άλλο: «Τι χρειάζεται πραγματικά ο εντολέας μου για να θεωρήσει αυτή τη διαφορά λυμένη;» Η δεύτερη ερώτηση μπορεί να οδηγήσει σε εντελώς διαφορετικές λύσεις.
Η συγγνώμη που λειτουργεί
Μια ουσιαστική συγγνώμη δεν χρειάζεται να είναι μεγάλη. Χρειάζεται να είναι συγκεκριμένη, ειλικρινής και να αναγνωρίζει την επίδραση μιας πράξης στον άλλο.
Μερικές φορές λίγες λέξεις μπορούν να κάνουν αυτό που δεν κατάφεραν μήνες ανταλλαγής εξωδίκων και κατηγοριών
Πρέπει λοιπόν να συγχωρούμε; Όχι. Τουλάχιστον όχι επειδή κάποιος μας λέει ότι «πρέπει». Η συγχώρεση είναι προσωπική υπόθεση. Η επίλυση μιας σύγκρουσης είναι κάτι διαφορετικό. Μπορούμε να συμφωνήσουμε χωρίς να συγχωρήσουμε. Μπορούμε να κλείσουμε μια οικονομική διαφορά χωρίς να αποκαταστήσουμε μια σχέση. Μπορούμε να συνεργαστούμε για τα παιδιά μας χωρίς να ξεχάσουμε γιατί τελείωσε ο γάμος μας. Μπορούμε να συνεχίσουμε τη ζωή μας χωρίς να πάρουμε ποτέ την αναγνώριση που θεωρούμε ότι δικαιούμαστε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όσα συνέβησαν ήταν σωστά. Σημαίνει ότι αποφασίζουμε πως δεν θα επιτρέψουμε σε όσα συνέβησαν να αποφασίζουν για πάντα τι θα συμβεί από εδώ και πέρα.
Μερικές φορές η λύση αρχίζει χωρίς τη λέξη «συγγνώμη»
Στη διαμεσολάβηση συχνά αναζητούμε το σημείο στο οποίο δύο άνθρωποι μπορούν να κοιτάξουν για λίγο όχι πίσω, αλλά μπροστά. «Θα ήθελα να ακούσω μια συγγνώμη. Αλλά δεν θα περιμένω για πάντα αυτή τη συγγνώμη για να συνεχίσω τη ζωή μου». Γιατί κάποιες φορές η επίλυση μιας σύγκρουσης αρχίζει όταν ο άλλος λέει «συγγνώμη». Και κάποιες άλλες, όταν εμείς αποφασίζουμε ότι μπορούμε να προχωρήσουμε ακόμη και χωρίς να την ακούσουμε.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 12-13.09.2026
