Έτυχε να βρεθώ για δεύτερη φορά μέσα σε λίγους μήνες στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Βέροιας. Σε κάθε επίσκεψη μου κάνει εντύπωση πόσο ζωντανός χώρος είναι, κόσμος μπαίνει και βγαίνει διαρκώς, συζητά με το προσωπικό για βιβλία και κάθε γωνιά έχει το δικό της αφοσιωμένο κοινό.
Καθώς τα σχολεία ήταν κλειστά, πολλά παιδιά είχαν επιλέξει τη δροσιά της βιβλιοθήκης με τους γονείς τους, ενώ το βλέμμα μου στάθηκε για λίγο στο αγόρι που έπαιζε παιχνίδι στον υπολογιστή- και γι’ αυτό η επιλογή του ήταν η Βιβλιοθήκη. Μεγάλη υπόθεση οι βιβλιοθήκες τόσο ως χώροι συγκέντρωσης, παροχής ερεθισμάτων, καθοδήγησης, διαφυγής… Και φυσικά επαφής με το βιβλίο.
Σε πρόσφατη έκθεση που δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ιούλιος 2026) υπογραμμίζεται πως η διαρκής και σταθερή επένδυση στις δημόσιες βιβλιοθήκες και στους πολλαπλούς ρόλους που επιτελούν έχει κοινωνική, πολιτιστική και δημοκρατική απόδοση.
Στην ΕΕ σήμερα, λειτουργούν περίπου 67.000 δημόσιες βιβλιοθήκες με 757 εκατομμύρια επισκέπτες και 75 εκατομμύρια εγγεγραμμένους χρήστες. Η ίδια έκθεση επισημαίνει δέκα προκλήσεις, στην αντιμετώπιση των οποίων συμβάλλει καταλυτικά ένα στιβαρό δίκτυο βιβλιοθηκών:
- Η ενίσχυση της δια βίου μάθησης,
- Η διασφάλιση της πρόσβασης στον πολιτισμό,
- Η προώθηση της κοινωνικής συνοχής,
- Η μείωση του ψηφιακού χάσματος,
- Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της λειτουργίας της δημοκρατίας,
- Η τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης,
- Η συμβολή στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα,
- Η βελτίωση της υγείας και της ευημερίας,
- Η υποστήριξη της αστικής και αγροτικής ανάπτυξης και
- Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε κρίσεις και καταστροφές.
Και ενώ η αναφορά της επιστημονικής ομάδας της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καλεί να προβλεφθούν σαφή χρηματοδοτικά εργαλεία στο νέο, υπό διαπραγμάτευση, πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, το επίπεδο της εθνικής επένδυσης στα βιβλία και τις βιβλιοθήκες διαφέρει σημαντικά.
Για παράδειγμα, η Φινλανδία «ξοδεύει» περίπου 60 ευρώ ανά κάτοικο σε ετήσια βάση, η Δανία 59 ευρώ, Νορβηγία και Σουηδία περίπου από 42 ευρώ, η Ολλανδία κάτι περισσότερο από 29 ευρώ, ενώ η ετήσια επένδυση της Γερμανίας ύψους 930 εκατομμυρίων ευρώ στις δημόσιες βιβλιοθήκες αντιστοιχεί περίπου σε 11,2 ευρώ ανά κάτοικο.
Για την Ελλάδα, επίσημα, ευθέως συγκρίσιμα στοιχεία δεν υπάρχουν, καθώς η χώρα δε συμμετείχε σε πρόσφατες διεθνείς έρευνες. Σύμφωνα, όμως, με την επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου Παιδείας, η Εθνική Βιβλιοθήκη και άλλες 45 δημόσιες βιβλιοθήκες επιχορηγήθηκαν για το 2026 με το συνολικό ποσό των 9.467.860,50 ευρώ. Αν επιχειρήσει κανείς την αναλογία ανά κάτοικο, γίνεται αντιληπτό πως το αποτέλεσμα δεν ξεπερνά το 1 ευρώ.
Επιστρέφοντας στην εικόνα της εισαγωγής, είναι σαφές πως η Κεντρική Δημόσια Βιβλιοθήκη της Βέροιας είναι από τις καλύτερες περιπτώσεις που υπάρχουν στην Ελλάδα. Μονό τυχαίο γεγονός δεν ήταν η βράβευσή της από το Ίδρυμα Μπιλ και Μελίντα Γκέιτς το 2010 με το διεθνές βραβείο για την πρόσβαση στη μάθηση που συνοδεύτηκε από χρηματικό έπαθλο ύψους 1 εκατομμυρίου δολαρίων.
Ζητούμενο παραμένει η περαιτέρω, σταθερή και επαρκής ενίσχυση των δημόσιων βιβλιοθηκών σε όλη την επικράτεια, αλλά και πανευρωπαϊκά, ώστε να μπορούν να επιτελέσουν τον πολλαπλά ωφέλιμο ρόλο τους όπως τεκμηριώνεται διαρκώς από τη διαθέσιμη βιβλιογραφία.
Η πρόσβαση στο βιβλίο όχι μόνο δεν (πρέπει να) φθίνει, αλλά αποτελεί και ένα πολύτιμο αντίβαρο στην αλόγιστη επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης που «φιλοδοξεί να καταργήσει τη σχέση μας αυτή με τον Λόγο, και να μας παρέχει τα πάντα.
Η γλώσσα (δηλ. η ανάγνωση) είναι εργαλείο απελευθέρωσης.» Η φράση στα εισαγωγικά από το εξαιρετικό newsletter του Ρωμανού Γεροδήμου, Καθηγητή Διεθνούς Πολιτικής και Δημοσιογραφίας στο πανεπιστήμιο του Bournemouth, ο οποίος με τη σειρά του παραπέμπει στα γραφόμενα της Αμερικανίδας Ακαδημαϊκού, Jodi Dean.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 05-06.09.2026
