Γράφει
Νίκος Ηλιάδης
Το μεσημέρι της Παρασκευής ένα ΙΧ αυτοκίνητο εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα, στο δρόμο Σερρών-Θεσσαλονίκης με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με φορτηγό. Από το δυστύχημα έχασαν τη ζωή τους μία 43χρονη μητέρα και ο 21χρονος γιος της που επέβαιναν στο ΙΧ. Μέσα σε λίγη ώρα το βίντεο το οποίο απεικόνιζε τη σοκαριστική στιγμή της σύγκρουσης έπαιζε παντού.
Στις 27 Ιανουαρίου 2026, επτά οπαδοί του ΠΑΟΚ έχασαν τη ζωή τους και τρεις τραυματίστηκαν σε σφοδρό τροχαίο δυστύχημα στη Ρουμανία, κοντά στην Τιμοσοάρα, καθώς ταξίδευαν οδικώς με βαν προς τη Γαλλία για αγώνα της ομάδας τους. Για άγνωστους λόγους το βαν εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα και συγκρούστηκε με φορτηγό. Το βίντεο από τη σφοδρή σύγκρουση έπαιζε για μέρες στις τηλεοράσεις και όχι μόνο... έγινε viral.
Καθημερινά, σχεδόν, τα ηλεκτρονικά Μέσα Ενημέρωσης κατακλύζονται από βίντεο τα οποία αναπαράγουν σοκαριστικές εικόνες από δυστυχήματα, δολοφονίες, ληστείες κ.ο.κ. Επισημαίνεται, μάλιστα, στην ανάρτηση η προειδοποίηση “Προσοχή! Σκληρές εικόνες”. Αντιλαμβάνομαι τον πειρασμό και την ανάγκη των τηλεοπτικών σταθμών και των ιστοσελίδων για μεγαλύτερη τηλεθέαση ή για περισσότερα “κλικ”, όμως, η επιδίωξη αυτή δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για τη διαρκή, αδιάκριτη και καταχρηστική προβολή τέτοιων σοκαριστικών εικόνων. Η συζήτηση γύρω από αυτό το θέμα δεν είναι καινούργια. Επανέρχεται πολλές φορές, όμως, τις τελευταίες δύο δεκαετίες εξαιτίας της άνθησης του ηλεκτρονικού Τύπου.
Η προβολή εικόνων, “ζωντανών” ή μη, αποτελεί ασφαλώς στοιχείο της ενημέρωσης που είναι και ο βασικός προορισμός των ΜΜΕ. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι η αναμετάδοση κάθε γεγονότος και κάθε βίντεο υπηρετεί το “δικαίωμα στην ενημέρωση”. Εδώ ακριβώς καλείται να παρέμβει ο δημοσιογράφος, κυρίως οι διευθυντές και οι αρχισυντάκτες των ενημερωτικών μέσων. Θα πρέπει κατ' αρχάς να αξιολογήσουν ποια από τα χιλιάδες καθημερινά συμβάντα συνιστούν “είδηση” και στη συνέχεια να αποφασίσουν ποιες πτυχές της “είδησης” ίσως δεν θα έπρεπε να βγουν στον αέρα, όχι για λόγους σκοπιμότητας, αλλά διότι παραβιάζουν κατοχυρωμένα ατομικά δικαιώματα και παραβαίνουν τη δημοσιογραφική δεοντολογία.
Το έργο της διαλογής των ειδήσεων δεν είναι εύκολο γι' αυτό και ανατίθεται στους εμπειρότερους των δημοσιογράφων οι οποίοι καλούνται να βρουν τη χρυσή τομή ανάμεσα στο “δικαίωμα στην ενημέρωση” και στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Τα κριτήρια επιλογής δεν είναι οριζόντια. Το κάθε γεγονός έχει τη μοναδικότητά του. Για παράδειγμα, τα βίντεο από δυστυχήματα, όπως αυτά που αναφέρθηκαν στην αρχή, δεν εξυπηρετούν την ενημέρωση. Και χωρίς αυτά η “είδηση” θα ήταν πλήρης. Δεν χρειάζονται περαιτέρω λεπτομέρειες. Απεναντίας, η προβολή τους προσβάλει τα θύματα και προκαλεί διαρκή πόνο στους συγγενείς τους. Οι εικόνες από τέτοιου είδους τραγικά περιστατικά είναι χρήσιμες μόνο στις αρμόδιες αρχές προκειμένου να διακριβώσουν τις συνθήκες και τα αίτια του δυστυχήματος. Για την κοινή γνώμη δεν έχουν καμία χρησιμότητα.
Υπάρχουν, όμως, και βίντεο τα οποία, όσο σοκαριστικά και εάν είναι, η προβολή τους επιβάλλεται. Δύο τέτοια παραδείγματα είναι τα βίντεο από το σοκαριστικό δυστύχημα των Τεμπών, όπως και αυτό από τη δολοφονία του46χρονου αφροαμερικανού Τζορτζ Φλόιντ στη Μινεάπολη, από τον λευκό αστυνομικό Ντέρεκ Σόβιν ο οποίος τον πίεζε με το γόνατό του στον λαιμό για πάνω από εννέα λεπτά. Η προβολή αυτών των βίντεο ήταν επιβεβλημένη, όχι τόσο για την πληρότητα της “είδησης”, όσο για να αναγκαστούν οι αρμόδιες αρχές, υπό την πίεση της κοινής γνώμης, να κάνουν τη δουλειά τους.
Ζούμε, πλέον, σε μια εποχή που τα πάντα καταγράφονται. Από κινητά τηλέφωνα, δημόσιες ή ιδιωτικές κάμερες που έχουν κατακλύσει το δημόσιο χώρο, ακόμη και από έξυπνα... υπουργικά γυαλιά τύπου meta2 Ray-ban. Υπάρχει, λοιπόν, πλούσιο υλικό. Όμως, η αξιοποίησή του θα πρέπει να γίνεται με φειδώ και με σεβασμό στους κανόνες δεοντολογίας, στα ατομικά δικαιώματα και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
